سفینه رباعی

● سفینه رباعی = جنگ رباعیات / شعر / فارسی safīne-ye robā'ī = jong-e robā'īyyāt مجموعه بسیار ارزشمند و نفیسی است از «رباعی» بیش از 100 شاعر توانا که نام 88 تن از آنان یاد شده و بیش از ده درصد آنان، در منابع موجود شناخته نمی‌شود؛ ولی چنان‌که از نام و نسبت آنان آشکار می‌شود، بسیاری از آنان به منطقه «آذربایجان» تعلق دارند. این سفینه یا مجموعه شعری، به بیش از 120 عنوان و موضوع تقسیم شده که به بخشی از آنها، گزیده‌وار، اشاره می‌شود: در توحید باری سبحانه، در نوروزی و قلنداس، در قدوم ماه رمضان، در صفت شمع، در خیال ابرو و پیشانی، در خیال میان و کمر و دستارچه، در خیال خضاب و حنا انواع آرایش، در خیال دل، در عاشق شدن و صفت او، در نادیدن و عاشق شدن، در پیدا کردن دوستی، در وعده قبول، در خیال گریستن وصف اشک، در احوال شب‌های عاشق، در تمنای وصال، در بوسه خواستن و بوسه ندادن، در درد فراق دوست، درخواست رحم و بخشایش، در ذکر مرثیه و ده‌ها عنوان دیگر. و اینک نام شاعرانی که گمنام و ناشناخته‌اند و به قبل از قرن هشتم تعلق دارند: 1. ابوالعلا، 2. اثیر، 3. احمد سیاه، 4. اختیاری، 5. ارشد، 6. ارشد بلخی، 7. اشهری، 8. انوری، 9. اوحدی کرمانی، 10. برهان اسلام، 11. بوعلی، 12. جلال حرمی، 13. جلال حلوائی، 14. جلال هروی، 15. جمل بروت، 16. حارث، 17. حسام نبیره، 18. حسن غزنوی، 19. خالد، 20. خالد هروی، 21. خجندی، 22. خطیب ملاطیه، 23. خطیب معری، 24. خیام، 25. رضی نیشابوری، 26. رفیع، 27. زبر سحری، 28. زکی مراغی، 29. سعد سلمان، 30. سعد مراغی، 31. سعد نحوی، 32. سعدی، 33. سفروه، 34. سوزنی، 35. سید اشرف، 36. سید حسن، 37. شامی، 38. شرف سفروه، 39. شرف مراغی، 40. شمس بط، 41. شمس شیرازی، 42. شمس طبس، 43. شمس گنجه‌ای، 44. شهاب اشعری، 45. شهاب خواری، 46. صدر حلوائی، 47. صدر خجندی، 48. ظهیر، 49. عایشه مقربه، 50. عبدالرزاق، 51. عز شروانی، 52. عزیز گنجه‌ای، 53. عزیز مراغی، 54. علاء ارهوک، 55. علی قولی، 56. عمادالدوله، 57. عماد زوزنی، 58. عمر، 59. عمر گنجه‌ای، 60. عنصری، 61. عین القضاة، 62. غزالی، 63. فخر رازی، 64. فخر ری، 65. قاضی بلخ، 66. قاضی شرف، 67. کافرک، 68. کریم گنجه‌ای، 69. کمال، 70. کمال اسماعیل، 71. مبارکشاه، 72. مجد بغدادی، 73. مجیر بیلقانی، 74. محرمی، 75. محمد درویش، 76. محمد شاه، 77. مزدی، 79. مزینه (؟)، 80. مهستی، 81 مؤید، 82 نجیب گنجه‌ای، 83. نظام، 84. نظام بخاری، 85. نظام گنجه‌ای، 86. همام، 87. یزدی، 88. اجنبی که نام او در حاشیه آمده و بدین وسیله استدراک می‌شود. برخی از نام‌ها، ممکن است تکراری باشد. مانند «کمال» یا «کمال اسماعیل»، «فخر رازی» یا «فخر ری» و «خالد» یا «خالد هروی» و امثال اینها که ممکن است هر کدام از این دو نام از آن یکی باشد. در این مجموعه، علاوه بر بخش‌های یاد شده دو بخش دیگر نیز بوده که به اشعار عربی همراه با ترجمه منظوم اختصاص داشته و ما بر اساس این نظریه که این مجموعه، نام ویژه و گردآورنده نام‌آوری داشته، برای معرفی بیشتر به بازمانده‌های آن بخش نیز اشاره می‌کنیم: در برگ 49 بازمانده‌ای از قصیده نونیه «ابوالفتح بستی»، همراه ترجمه منظوم آن دیده می‌شود که به جز از ترجمه «بدر الدین جرجامی» است، بیت پایانی از 6 بیت بازمانده چنین است: «ماضر حسانها و الطبع ضائعها ×× إن لم يصغها فزیغ الشعر حسان / طبع ضایع گشت و آمد بیتها و مستقیم (کذا) ×× چه زیان دارد اگر شاعر نه چون حسان بود». همچنین سرآغاز غزلی عربی با این مطلع: «کیف الوصول إلى سعاد و دونها ×× قلل الجبال و دونهن حتوف / الرجل حافیه و ما لی مرکب ×× و الکف صفر و الطریق مخوف / سری که از تو نجنبد برید باد چو زلف ×× دلی که از تو بگردد سیاه باد چو خال». و در خاتمه، دعایی با این مضمون: «یا رب بحق تو کی من دلشکسته را ×× در آرزوی بی هدها بیش از این مدار / سودای روی خوب و امید توانگری ×× یا از سرم برون برو یا ازدرم درآ».