سفینه بحرالمحیط

● سفینه بحرالمحیط / ادبیات / فارسی safīne-ye bahr-ol-mohīt شطاری، محمد خلیل الله علام شیخن احمد، ق 12 قمری Šattārī, mohammad xalīl-ol-lāh ‘allām šeyxon ahmad (- 18c) سفینه‌ای است به نظم و نثر فارسی که مؤلف از آثار اندیشمندان و ادیبان جمع آوری نموده است. مؤلف که اهل هند است این سفینه را در یک افتتاح و دو دفتر و یک اختتام، مجموعاً در شش جلد قرار داده است، بدین ترتیب: افتتاح: شامل یک جلد؛ دفتر اول: شامل کلام منثور در دو زورق، هر زورق در یک جلد؛ دفتر دوم: شامل کلام منظوم در دو زورق، هر زورق در یک جلد؛ اختتام: در یک جلد. نسخه حاضر دفتر اول سفینه را در دو «زورق» شامل است و مندرجات آن عبارتند از: 1. فهرست مطالب زورق اول و دوم؛ 2. دیباچه سفینه، آغاز: «ای نام تو سر دفتر اطفال دبستان ×× بی یاد تو ناگشته زبان کام عجم را / یاد تو به بالغ خردان شمع شبستان ×× هر چند ندانند کلام عربستان ... الحمد لوليه و الصلوة لنبيه و الآل تقيه و الصحب نقيه مرفوع ضمیر خورشید تنویر و معروض خاطر معانی تصویر آنکه این سفینه مونس دیرینه جامع اوراق است»؛ 3. دیباچه مجموعه شمع انجمن‌آرا، از مؤلف همین سفینه. مؤلف، کتاب شمع انجمن آرا را بعد از سفینه حاضر در سال 1149ق تألیف نموده است. آغاز: «معاشران گره از زلف یار باز کنید ×× شب وصال بدین حیله‌اش دراز کنید؛ تفسیر كريمه كل يوم هو في شأن سلسله جمعیت دل‌های پریشان سلمای خاطر مفتون لیلای دل مجنون»؛ 4. دیباچه بیاض؛ بیدل دهلوی، عبدالقادر بن عبدالخالق؛ 5. دیباچه محیط اعظم عبدالقادر بیدل؛ 6. دیباچه بیاض؛ 7. مقدمه بهارستان جنون بیدل؛ 8 خطبه‌ای که شیخ محمد علی لاهوری فرزند شیخ مراد علی ملتانی امانت خانی به‌درخواست صاحب جنگ به خط خودش در سال 1121 نوشته است؛ 9. رقعه خان والا شدن، رقعه مبارک باد و رقعه سفارش عزیزی؛ 10. منتخب تاریخ لب اللباب خوافی خانی در حالات عالم گیر پادشاه؛ 11. قطعه‌ای از اقبال‌نامه جهانگیری؛ 12. رقعه محمد هدایت علی که به دستور غلام قادر بیگ نوشته است؛ 13- منشآت بیدل؛ بیدل دهلوی، عبدالقادر بن عبدالخالق؛ 14. تمهیدات عالمگیرنامه؛ 15. حکایتی از چهار عنصر بیدل دهلوی؛ 16. تهنیت نامه عید سعید فطر؛ 17. تعریف نامه فیل و مبارک باد عید به نام ذوالفقارخان بهادر نصرت جنگ عالمگیری؛ 18. منتخباتی از اقبالنامه جهانگیری؛ 19. وقایع حیدرآباد = وقایع نعمت خانی؛ عالی شیرازی، محمد؛ 20. مرآت العالم (منتخب)؛ سهارنپوری، بختاورخان محمد؛ 21. نثرهای متفرقه؛ 22. چند رقعه بی نقطه؛ 23. چهار رقعه بی نقطه؛ بیدل دهلوی، عبدالقادر بن عبدالخالق، آغاز: «طراح معموره حرم دلها هادم اساس حرص و هوا»؛ 24. منشآت متفرقه؛ 25. منشآت منیر لاهوری؛ منیر لاهوری، ابوالبرکات؛ 26. اسامی اسب‌ها و فیل‌ها و توپ و تفنگ؛ 27. مناظره تیغ (شمشیر) و قلم؛ منیر لاهوری، ابوالبرکات؛ 28. منشآت متفرقه؛ 29. مناظره شیخ فیروز و ملا شیدا در 1024؛ 30. رقعه محمد قلی سلیم به یکی از دوستان برای سیرباغ؛ 31. مناظره ملا فیروز در خانه طالبای آملی در 1029؛ 32. چند رقعه از شاهان هند؛ 33. منشآت متفرقه؛ 34. رقعات محمد فایق خان مرحوم؛ 35. رقعات محمد هاشم پورباشی؛ 36. رقعات قزلباش خان امید؛ 37. دیباچه مرقع از معینی، آغاز: «زینت سرلوح کتاب کریم آرایش کارنامه دانش و زیب کارخانه بینش ستایش صانع مصوریست»؛ 38. منشآت محمد طاهر؛ کامل، محمد طاهر؛ 39. دیباچه نوری؛ ظهوری ترشیزی، نورالدین محمد؛ 40. دیباچه گلزار ابراهیم و دیباچه خوان خلیل؛ 41. رقعه‌های متفرقه؛ 42. تعریف کشمیر = وصف کشمیر؛ طغرای مشهدی؛ 43. منشآت طغرا؛ طغرای مشهدی؛ 44. وصف لاهور؛ میر کاظم بن خان؛ 45. منشآت متفرقه؛ 46. منشآت علوی؛ علوی، میر محمد باقر؛ 47. فتح‌نامه منظوم؛ 48. معیار الادراک؛ طغرای مشهدی؛ 49. ابواب الجنان؛ واعظ قزوینی، محمد رفیع بن فتح الله؛ 50. منشآت میرزا جلالا؛ اسیر شهرستانی، جلال بن مؤمن؛ 51. دیباچه چمن سخن؛ ظهیرا، ظهیرالدین بن مراد؛ 52- فتح نامه شیروان؛ 53. منشآت آقا حسین خوانساری؛ محقق خوانساری، حسین بن محمد؛ 54. منشآت متفرقه؛ 55. تعریف اصفهان؛ 56. کیفیت بنای تبریز، آغاز: «تبریز معظم‌ترین شهرهای آذربایجان و بلکه تمام ایران است»؛ 57. مطایبات و لطایف؛ 58. چند دیباچه بیاض؛ 59. دستورالعمل شیخ ابوالفضل در باب عمل و معاش حکام و عمال ممالک محروسه با سایر خلایق؛ 60. مکتوب محمد صادق خوصیتی برای ترکتازخان خوصیتی تصنیف نعمت خان عالی؛ 61. قدغن شراب؛ صائب تبریزی، محمد علی بن عبدالرحیم؛ 62. مکاتبات علامی = انشای ابوالفضل؛ علامی، ابوالفضل بن مبارک؛ 63. منشآت نصیرای همدانی؛ نصیرای همدانی، نصیرالدین بن مسعود؛ 64. ممتازنامه؛ 65. ماتمکده؛ منیر لاهوری، ابوالبرکات؛ 66. نسب نامه ابوالمظفر محیی الدین محمد اورنگ زیب عالمگیر پادشاه، تحریر 1118ق؛ 67. منشآتی شامل نامه‌ها و رقعات کوتاه از ادبای عصر صاحب سفینه؛ 68. حسن و دل = عقل و سلطنت؛ یحیی سیبک نیشابوری؛ 69. حسن و عشق = تزویج العشق و الحسن؛ عالی شیرازی، محمد؛ 70. طوطی نامه؛ علامی، ابوالفضل بن مبارک؛ 71- سند تولیت؛ 72. دله محتاله؛ 73. قصه مکر زنان؛ 74. مطالبی شامل پندهایی از عارفان و یک وصیت نامه، به نقل از بیاض گنج باد آورد تألیف شیخ نورالله لاهوری نواده شیخ محمد جمیل حیدر که صاحب سفینه در سال 1111 در اورنگ آباد از روی آن نقل نموده است؛ 75. توزک تیموری؛ تیمور گورکان؛ 76. مطالبی شامل: تعداد حروف تهجی در قرآن، مناجات خواجه عبدالله انصاری، اسامی و عرض و طول بحار سبعه محیطه‌، تقسیم هفت اقلیم و اسامی شهرهای هر اقلیم، اسامی منازل قمر از شرح ابیات کتاب قران سعدین امیرخسرو دهلوی؛ 77. شرح حال مؤلف سفینه، مؤلف در آن گوید که غیر از این سفینه، جنگ دیگری از دست خط‌های علما ترتیب داده که به «قابوس وسیط» موسوم است؛ 78. کلیات سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله.