سفینة الانشاء

● سفینة الانشاء / نامه نگاری / فارسی safīnat-ol enšā' ترشیزی، محمد باقر بن حسنخان، ق13 قمری toršīzī, mohammad bāqer ebn-e hasanxān (- 19c) مشتمل است بر چهار «سفینه» و تألیف محمد باقر بن حسنخان ترشیزی است که از منشیان دارالانشاء حاجی محمد ولی میرزا بن فتحعلیشاه قاجار بوده و به دستور وی مکاتب ایام حکمرانی او را جمع آوری کرده است. فهرست مندرجات: سفینه 1. در سواد بعضی ارقام: 1) رقمی که جهت کشته شدن اشبخدر و شکست سپاه روس به یکی از خوانین مرقوم شد، 2) سواد فرمان پادشاهی که در باب روس به نواب والا صادر گردیده بود، من منشآت عالیجاه میرزا محمد رضی تبریزی منشی، 3) در مقدمه فتح تکه ساکن اخال بیکی از خوانین صادر شد، 4) رقمی که در خصوص فتح تکه به دیگری از امرا صادر گردیده، 5) رقمی دیگر در باب فتح تکه مرقوم شد، 6) رقمی که به عالیجاه میرزا محمد شفیع جهت امر امیر اسمعیل خان عامری صادر شد، 7) فرمان ایالت نواب والا من منشآت خانلر مازندرانی، 8) رقم عزل میرزا کاظم و نصب میرزا احمد ولد او؛ سفینه 2. در سواد بعضی مراسلات و در آن [...] شراع است: شراع اول در مراسلاتی که از جانب خیریت جوانب و الا به شاهزادگان و غیرهم نوشته شده، 9) مراسله‌ای که به ناصرالدین میرزای اوزبک به مرو در باب کشته شدن اشبخدر قلمی شد، 10) حکایت من منشآت میرزا خانلر مازندرانی، 11) جواب مراسله شاهزاده قیصر افغان به قندهار قلمی شد، 12) مراسله‌ای که در باب فتح ترکمانیه اخسال فی سنه 1221 به نواب حسنعلی میرزا قلمی شد، 13) مراسله‌ای که به شاه شجاع الملک قلمی شد، 14) حکایت من منشآت میرزا خانلر، 15) مراسله‌ای که به تاریخ شهر ربیع الاول سنه 1222 به والی اورگنج نوشته شد، 16) به یکی از شاهزاده‌ها قلمی شد، 17) جواب مراسله والی خوارزم، 18) به عالیجناب حاجی میرزا ابوالقاسم قمی قلمی شد، 19) جواب مراسله عالیجناب شیخ محمد جعفر، 20) در فتح افاغنه هرات به نواب محمد قلی میرزا قلمی شد، مطابق توشقان ئیل سنه 1222، 21) در فتح افاغنه هرات به نواب محمدعلی میرزا قلمی شد، 22) به نواب محمد ابراهیم خان قلمی شد، 23) مراسله‌ای که به عالیجناب حاجی محمد حسن شیرازی قلمی شد، 24) جواب مراسله نواب علینقی میرزا، 25) در باب فتح ترکمانیه اخال به یکی از شاهزادگان قلمی شد، 26) بعد از آنکه در سنه پارس ئیل مطابق سنه 1221 ما بین والی بخارا و ایلتئذرخان والی اورگنج منازعه واقع و ایلتئدخان منهزم و در آب آمویه غرق شد، مراسله‌ای به برادرش مشعر بر تعزیه و دلداری قلمی شد، 27) مراسله‌ای که از جانب سعادت جوانب ظل اللهی به شاهزاده قیصر افغان والی قندهار قلمی شد؛ 28) رقمی که به عالیجاه محمد خان نایب در باب شکست افغان در غوریان صادر گردید، 29) جواب عریضه حاجی عبدالکریم مازندرانی که قصیده گفته بود، 30) رقم فتحنامه افاغنه هرات، 31) جواب عریضه محمد زمان قاجار که هفت زین اسب و یک بهله قوش پیشکش فرستاده بود، 32) رقم تخفیف، 33) رقم تخفیف جماعت بنی اسد به تاریخ رجب 1222، 34) رقم قرارداد گمرک ارض اقدس، 35) رقم وظیفه میرزا احمد طبیب سبزواری است، 36) رقمی که به خصوص وزارت حسینعلی خان قرایی صادر گردید، 37) رقمی که به خصوص استمالت‌نامچه اسحق خان قرایی صادر گردید، 38) دیگر در باب شکست علی پاشا والی بغداد صادر گردید، 39) دیگر در خصوص شکست والی بغداد، 40) سواد رقم تیول عالیجناب آقا عبدالحسین زید فضله، 41) سواد رقم منصب ندامت، 42) چون میرزا تقی نیشابوری و چند نفر دیگر از سادات رقم معافی املاک خود را از سلاطین اسلاف اعلی حضرت ظل اللهی داشتند، نواب والا هم امضای فرمان مطاع شاهی را مرحمت فرمودند، 43) سواد رقم تفویض خدمت خادمی ضریح مطهر که به اسم سامی نواب والاست به یکی از علما نیابة لنواب الاشرف، 44) سواد امضای فرمان مهر لمعان پادشاهی جهت چند نفر از خدمه سرکار فیض آثار، 44) در جواب عریضه مرقوم شد، 45) جواب عریضه عالیجاه فرج الله خان نسقچی باشی پادشاهی، 46) جواب عریضه، 47) ...، 48) سواد رقم تیول عالیجاه میرزا محمد ربیع سمنانی؛ سفینه 3. عرایض و مشتمل است بر دو «شراع»: شراع اول در عرایضی که مبدو به عرضه داشت باشد: 49) فرمان مهر لمعان در باب شکست روسیه صادر گردیده بود، در جواب آن عرض شده بود، عرضه داشت کمترین غلامان، 50) عریضه دیگر، 51) در جواب رقم بندگان شاهزاده محمود میرزا که از فتح کابل صادر گردیده بود عرض شد، شراع دوم در مراسلاتی که غیر از شاهزادگان به یکدیگر نویسند: 52) مراسله‌ای که به عالیجناب ملا عبدالوهاب مشهدی قلمی شد، 53) به دوستی از دوستان قلمی شد، 54) ...، 55) در باب تعزیه قلمی شد، 56) مراسله دیگر جهت اشعار تعزیه، 57) جواب مراسله دوستی در زمستان قلمی شد، 58) مراسله جهت اشعار تعزیه قلمی شد، 59) دیگر؛ 60) محاصره سبزوار به دوستی قلمی شد، 61) به دوستی قلمی گردید، 62) جواب مراسله در تعزیه، 63) به دوستی از دوستان قلمی شد، 64) تعزیه پسر دوستی به زوجه‌اش قلمی شد، 65) جواب مراسله ناظری، 66) به دوستی که جبه وعده کرده و نفرستاده بود، شراع سیم در سواد مراسلات بی‌نقطه، 67) مراسله‌ای که به میرزا محمد اسمعیل وزیر قلمی شد، 68) در جواب مراسله دوستی قلمی شد، 69) جواب مراسله عالیجناب حاجی ملارفیع طبسی، 70) عالی شأن میرزا محمد اسمعیل وزیر نیشابور مراسله‌ای بی نقطه قلمی نموده مرکب خواسته بود، درجواب این مراسله را که بی‌نقطه و بی الف است قلمی نمود، شراع چهارم در سواد نوشتجات متجانسات از مراسلات و غیرها: 71) در جواب مراسله دوستی قلمی شد، 72) در جواب مراسله دوستی به قصبه طبس قلمی شد، 73) به دوستی از دوستان قلمی شد، 74) جواب مراسله یکی از احباب، 75) حسب الفرموده وکلاء اجلاء عالی امیر محمد حسنخان کتاب دره نادری را جهت معظم الیه استکتاب و این فقرات که مشتمل بر کیفیت احوال این فقیرست حسب الحکم انشا و در آخر کتاب قلمی نمود. تاریخ تألیف 23 رجب 1223 هجری است، و مؤلف شاعر نیز بوده چنان که در چهار موضع از خطبه کتاب ذیل عنوان «لمؤلفه» اشعاری آورده که ابیات ذیل در توحید از آن جمله است: منشی این عالم پر پیچ و تاب / نور ده مشعله آفتاب / دفتر افلاک ازو منتظم / رابطه الفت لوح و قلم / ذات قدیمش بری از کم و کیف / حکم مطاعش تهی ازمیل و حیف / نه طبق صنعت بی آلتش / یکورق از منتخب قدرتش / حشمت او داد زمین را قرار / شد فلک از هیبت او بیقرار.