السفينة

● السفينة = البياض / شعر / عربی as-safīna = al-bayāḍ حسینی، محمد جعفر، ق 13 قمری hoseynī, mohammad ja‘far (- 19c) این سفینه نخست از آن میرزا محمد جعفر بن محمد حسینی بوده و دانشمندانی از او در آن ستوده‌اند، سپس در تاریخ 1315- 1318- 1321 در دست یحیی بن محمد شفیع سپاهانی بوده است و او در آن مطالب و رسایلی نوشته است. او در ص 135 می‌نویسد: «لما انعم الله علی عبده من مننه العظام و نعمائه الجسام هذا «البیاض» وجدت فیه ان مالکه و صاحبه المسمى بمیرزا جعفر رحمة الله علیه کان من السادة الاجلاء و قد عمل لنفسه هذا «البیاض» و زینه بخطوط العلماء المعاصرین له و کانت عادته ان یستدعی من علماء عصره الذین لاقاهم ان یکتب فی هذه الاوراق شیئاً لیکون تذکرة له و کان معاصراً للعلماء العظام الکبار الذین لم تسمع بمثلهم الایام و کانوا قدوة للانام مثل العلامة المجلسی صاحب کتاب بحار الانوار و مثل العلامة الملقب بالفیض القاسانی و العلامة ... الحر العاملی و الفاضل السبزواری الخراسانی صاحب الذخیرة و المحقق الشیروانی المیرزا محمد بن الحسن [و] الشیخ علی سبط الشهید الثانی و المولی خلیل القزوینی شارح الکافی و الشیخ الجلیل المولی محمد طاهر القمی». در 1326 این بیاض به فرزند او محمد هاشم رسیده است. این سفینه به سه نام خوانده شده است بدین‌گونه: عبدالحیی لاری در آن نوشته: «حررت تذکرة لمخدومی و صاحبی صاحب السفینة» (ص 21)، عبدالرزاق رضوی هم آن را «سفینه» خوانده است (ص 97)، مولی حسین حسینی (ص 118) و ملا میرزای شیروانی (ص 121) آن را «المجموعة» نامیده‌اند. یحیی بن محمد شفیع (ص 135) و سید احمد نوربخش (ص 148) آن را «بیاض» خوانده‌اند. فهرست نام‌های دانشمندانی که در این سفینه خطی نوشته‌اند: 1. یحیی بن محمد شفیع سپاهانی که حدیثی از غیبت طوسی در خانه خواهرش در شب پنج‌شنبه 3 ذیقعده 1321 نوشته است (ص 3 شماره‌گذاری‌نشده)، در ص 1 آن عبارتی است درباره حروف نورانی و ظلمانی؛ 2. محمد هاشم پسر او در 2 ربیع الثانی 1326 خطی نوشته است (ص3 شماره‌گذاری نشده)؛ 3. ملا خلیل بن غازی قزوینی که «بسمله» در این دفتر نوشته و گرد آن به زر آراسته شده است (ص1)؛ 4. سلمان بن خلیل الله قزوینی در 1086 در همینجا گواهی می‌دهد که این بسمله را پدرم قزوینی نوشته است؛ 5. علی بن محمد عیناثی دختر زاده شهید ثانی نگارنده الاثنی عشریة فی المواعظ العددیة (در 1068) به دستور میرزا محمد جعفر حدیثی به عربی نوشته است (ص2)؛ 6. حسین نامی که عبارتی از نهج الحق حلی آورده است (ص3)؛ 7. ظهیرالدین علی پسر ملامراد تفرشی در قزوین به سال 1086 در این‌که هنگام آمدن شاه صفی و وزیرش میرزا حبیب الله حسینی به قزوین اباذر را در خواب دیده بود به عربی عبارتی نوشته است (ص4-5)؛ 8. محمد باقر مجلسی که برای همان میرزا محمد جعفر حسینی تأویل حدیثی را آورده (ص6-10) و در آن نوشته: «تذکرة للسید الاید النجیب الحسیب اللبیب الاریب غصن الشجرة الطیبة النبویة و فرع الدوحة السنیة العلویة ... سلیل الافاضل و نجل الاماثل میرزا محمد جعفر الحسینی و فقه الله تعالی للعروج علی اعلا مدارج الکمال» (ص9)؛ 9. مولی حسن گیلانی (گویا پسر فیاض لاهیجی) که در سپاهان در ذیحجه 1086 مطلبی فلسفی به فارسی نوشته است (ص 11-15)؛ 10. آقا حسین بن جمال الدین محمد خوانساری که حدیثی به عربی آورده (ص17)؛ 11. محقق محمد باقر سبزواری خراسانی که حدیثی به عربی نوشته و محمد جعفر را چنین ستوده است: «خدام کرام فضایل مقام فرشته احترام نقاوه اعاظم کرام و سلاله اکابر ایام غصن شجره فضایل و معالی فروع اصول اکابر و اعالی میرزا محمد جعفر» (ص19)؛ 12. مولی عبدالحی که مطالبی فلسفی و خبر برای «صاحب السفینه» نوشته است (ص 20-21)؛ 13. عبدالله بن اسمعیل طبیب لاجبی که در پایان ذیحجه 1090 مطلبی فلسفی به عربی برای میرزا محمد جعفر نوشته است (22-26)؛ 14. میرزا فتح الله شیرازی سپاهانی شریعتمدار که در 1318 برای حاج میرزا یحیی سپاهانی مطلبی کلامی به عربی نوشته است (27-28)؛ در ص 29-55 «تذکره‌ای است برای دوستی عزیز» در سلوک به خط نسخ؛ 15. محمد علی استرابادی که حدیثی به عربی نوشته است (57). پس از این تا ص 58 باز هم حدیث است. در ص 59-63 نامه دانشمندان ماوراء النهر است به دانشمندان شیعی و پاسخ محمد مشکک (ف 2147) به خط نستعلیق خوش و حدیثی در دنبال آن؛ 16-محمد بن منصور بن صدر حسنی حسینی نام‌های امامان شیعی را با نام‌های عبری از روی حساب ابجد تطبیق کرده است به عربی (64). در همین‌جا نامه سید داماد است به مولی عبدالله شوشتری سپس شعر فارسی و حدیث؛ 17. علی گیلانی که برای میرزا جعفر عبارتی در فلسفه به عربی نوشته است (67-68)؛ 18. مولی هاشم بن یحیی مؤلف خریدة الفقرا که عبارتی به فارسی در سلوک نوشته است (73-79)؛ 19. محمد مهدی در 1089 عبارتی از الذریعه راغب آورده است (89-90)؛ 20. حاج میرزا حسین نوری پسر محمد تقی نوری و نگارنده مستدرک الوسائل که در 25 ربیع الثانی 1318 حدیثی نوشته است (92)؛ 21. جمال الدین محمد بن حسین خوانساری در 1090 عبارتی به عربی در فقه آورده است (93)؛ 22. قاضی زاده محمد باقر تبریزی که در 1090 برای «سید» عبارتی به عربی در تفسیر و فقه آورده است (94-96)؛ 23. عبدالرزاق رضوی در 1090 حدیثی به عربی نوشته است (97)؛ 24. فیض کاشانی که حدیث کمیل را به عربی نوشته است (98)، در ص 101 هم او حدیثی نوشته است؛ 25. محمد طاهر شیرازی قمی درگذشته 1098 که حدیثی به عربی و شعری به فارسی نوشته است (99)؛ 26. مولی عبدالرحیم که حدیثی به عربی آورده است (100)؛ 27. محمد یوسف طالقانی الموتی «رساله در بیان عشق و احوال آن» به فارسی آورده است (102-109) و نسخه گویا به خط خود او است؛ 28. مولی فتح الله بن قطب الدین محمد حسنی حسینی که بندی عرفانی به فارسی و شعرهایی به فارسی برای سید میرزا محمد جعفر نوشته است (112-116)؛ 29. مولی حسین بن محمد ابراهیم حسینی که در جمادی الاول 1182 در تفسیر «لا اله الا الله» و شبهاتی که در آن شده است عبارتی به عربی آورده و سخن امام رازی و جمال المحققین و دیگران را در آن یاد کرده است و در آن آمده «تذکرة لصاحب المجموعة» (117-118)؛ در ص 119-120 مسوده‌ای است در شبهات بر کلمه توحید به عربی برای میرزا محمد جعفر؛ 30. ملا میرزا محمد بن حسن محقق شیروانی (-1098ق) و داماد مجلسی اول در ربیع الثانی 1092 برای میرزا محمد جعفر به عنوان «صاحب هذه المجموعة» عباراتی در فلسفه به عربی نوشته است (121-123)؛ 31. یحیی بن محمد شفیع سپاهانی در روز چهارشنبه 17 ربیع الثانی 1315 عبارتی در امامت علی (ع) به عربی آورده (124-128) و همین را هم به فارسی ترجمه کرده است (129-132)، در ص 135-139 همو عبارتی درباره این «بیاض» آورده و درباره مسائل دیناریه و رکابیه و منبریه منقول از علی (ع) به درخواست میرزا محمد جعفر شرحی آورده است؛ 32. هاشم بن یحیی بن محمد شفیع سپاهانی که «ایضاح دقائق النواصب» ابن شاذان را نوشته است؛ 33. سید احمد نوربخش که به درخواست حاجی میرزا محمد هاشم پسر بزرگ شیخ العلما یادگاری نوشته و از این «بیاض» در آن یاد کرده است و مورخ است به 53 [=1353].