سفير الغبراء و الخضراء

● سفير الغبراء و الخضراء = السفير / هیئت / عربی safīr-ul ġabrā' wa-l xaḍrā' = as-safīr دشتکی شیرازی، منصور بن صدرالدین محمد، - 948 قمری daštakī šīrāzī, mansūr ebn-e sadr-od-dīn mohammad (- 1542) تاریخ تألیف: چهارشنبه 20 شعبان 906ق؛ محل تألیف: طارم در هیئت و دارای چهار «باب»: باب 1: 1) عدد افلاک، 2) دوائر فلکی، 3) بروج و درجات فلک، 4) کواکب سیاره و ثابت؛ باب 2: 1) فلک شمس، 2) قمر، 3) عطارد، 4) زهره (هر فصل دارای یک تکمله است)؛ باب 3: 1) خسوف قمر، 2) کسوف شمس، 3) جرم قمر، 4) تاریخ‌های مختلف و روز، هفته و ماه و سال؛ باب 4: 1) نسبت شمس به زمین، 2) افق‌ها، 3) وضع خط استواء و مناطق استوایی، 4) وضع زمین و ابعاد معمور و غیر معمور آن. دشتکی در خاتمه این رساله، از 16 مسئله مشکل یاد می‌کند که اهل هیئت از حل آن عاجز آمده‌اند و می‌گوید خواجه نصیر طوسی بر پایه اصل ابداعی خود 5 مسئله (از مسائل مزبور) را حل کرده و صاحب تحفه (قطب شیرازی) برای حل یکی از آنها (مسئله 7) کوشش‌هایی کرده و نه وجه بیان داشته که درست نیست و بقیه مسائل تا این زمان (که به دست من حل شد) همچنان بر اشکال خود باقی بوده است. در آغاز رساله لوامع نیز به حل شدن این مشکلات، اشاره‌ای دارد. وی در این رساله، از رساله «مرآة الحقایق»، «لوامع» و «هیئت منصوریه» خود یاد می‌کند. آغاز: تبارک الذی بسط الارض مهادا ... و بعد فهذا سفیر ینبهک علی شئ من بدایع صنایع الله تعالی فی الغبراء و الخضراء اسفره العبد الذی دعاه مولاه منصوراً جوابالما ساله بعض الاطباء من الاولیاء الاحباء من تصویر الهیئه التی انجام: و ان ز عم صاحب التحفه حل السابع فالاشکالات الباقیه حقیقة احد عشر و هی التی لم ینحل ... الی الآن و قدیسرنا الله تعالی علی حلها فله الحمد و الشکر. [الذریعة 192/12] شرح و حواشی: 1- شرح سفیر الغبراء؛ قاینی، فضل بن محمد (-11)