اخلاق سلطانی

● اخلاق سلطانی / اخلاق / فارسی axlāq-e soltānī جزائری، نورالدین محمد بن نعمة الله، 1088 - 1158 قمری jazā’erī, nūr-od-dīn mohammad ebn-e ne‘mat-ol-lāh (1678 - 1745) وابسته به: النخبة الوجيزة = النخبة فی الحکمة العملیة و الاحکام الشرعیة = النخبة الکبری = النخبة المحسنیة؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091) اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی (1105-1135ق) شرح و ترجمه «طهاره الباطن» از «نخبه» فیض کاشانی است در طهارت قلبی و ذکر صفات حمیده و ذمیمه انسانی که آن را به نام شاه سلطان حسین ساخته و نام شاه و مؤلف و کتاب در دیباچه هست؛ دارای یک «مقدمه» در سه «فصل» و شانزده «باب» در چندین «نمایش» و یک «خاتمه». صاحب «الذریعة» بنا به گفته سید عبدالله شوشتری در «تذکره شوشتر» می‌گوید که نگارنده در آغاز شرحی بر مقصد اول «طهاره الباطن» نخبه فیض کاشی به عربی نگاشت و بعدها به درخواست شاه سلطان حسین صفوی آن را به فارسی برگرداند و «اخلاق سلطانی» نامید. صاحب الذریعة شرحی عربی بر نخبه فیض به نام «مفتاح الصحبة» را به سید نورالدین جزائری نسبت می‌دهد که اتحاد آن با شرح طهارة الباطن یاد شده معلوم نشد. ولی شاید همان باشد. مؤلف در مقدمه گوید که: «این فقیر نیز کتابی بلغت عربی مشتمل بر تحقیق طهارت قلبی و ذکر صفات حمیده و انسانی بسمط تحریر کشیده و بقدر امکان در جمع تألیف آن کوشیده و درین و لاکه حقیر بمساعدت طالع بلند و معاضدت اقبال ارجمند بشرف بساط بوسی اعلی مجلس بهشت آئین خاقان زمان شاه سلطان حسین الموسوی الحسینی الصفوی ... رسیده باین موهبت عظمی مشرف گردید کتاب مذکور را برسم پیشکش بنظر خورشید ... ایستادگان بزم حضور و باریافتگان محضر جلالت میسور نواب اشرف اقدس همایون اعلی رسانید و چون کتاب مذکور بلغت عربی سمت ترتیب و تنظیم یافته است مدارک جمعی که اطفال ناطقه ایشان از پستان آن لغت شیر تعلیم ننوشیده از رسیدن بشاخسار درک آن کوتاه بوده شاهد مراد بدون آنکه موضوع آن کتاب بلغت فارسی که فهمش اعم و نفعش اتم است مفسر و مترجم گردد در آغوش خواهش درنمی‌آمد بفرمان لازم الاذعان ایستادگان پایه سریر اعلی مأمور گردید که الفاظ آن کتاب را تغییر لباس نموده نقاب احتجاب از چهره زیبای ابکار فرایدش بردارد و خلاصه موضوع آنرا که اخلاق و آداب است بلغت فارسی تقریباً لافهام بجلوه ظهور درآرد ... باخلاق سلطانی آنرا موسوم ساخت». آغاز: تهذیب عنوان دیباچه مکارم اخلاق انسانی ... اما بعد چنین گوید فقیر حقیر سالک مسالک حقارت گزینی انجام: و از ضمایم صفات و قبایح مهلکات محافظت و حمایت نماید. انه علی ذلک قدیر و بالاجابة جدیر. [الذریعة 374/1 و 13: 366 و 21: 335 و 14: 103؛ تذکره شوشتر 59؛ مکتبة امیرالمؤمنین 23/1؛ فهرستواره منزوی 298/6 (4 نسخه)]