سفرنامه لاریجان

● سفرنامه لاریجان / سفرنامه / فارسی safar-nāme-ye lārījān اعتضادالسلطنه، علیقلی بن فتحعلی، 1234؟-1298قمری e‘tezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-‘alī (1819-1881) از علیقلی میرزا اعتضاد السلطنه پسر فتحعلی شاه. برخی مطالب نیز از عیسی لاریجانی اسکی است که خود را «اقل الطلبه» می‌خواند. اعتضاد السلطنه یک سال پیش از مرگ برای درمان بیماری خود و بهره‌گیری از آب‌های گرم به اسک و لاریجان رفته است. این سفرنامه ارزشمند یادگار آن سفر است. دو تحریر از این سفرنامه در نسخه کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی آمده است که گویا برای چاپ آماده می‌شده است، ولی پیش از چاپ، اعتضاد السلطنه درگذشته است. در مقدمه تحریر یکم، نام کسانی که همراه او بوده‌اند و فهرست پنج «باب» و فصل‌ها آمده است. باب‌ها: 1. روزنامه سفر، از روز حرکت تا روز ورود و اسامی منازل؛ 2. شرح غارها که در قرای لاریجان دیده شده؛ 3. شرح آنچه از امامزاده‌ها و مسجدها و گورها نقش شده؛ 4. در کائنات جو و بعضی رسوم عجم؛ 5. فواید علمیه، مشتمل بر سه فصل: آب‌های معدنی، نباتات، حیوانات. این سفرنامه جزو جغرافیای محال مازندران اوست (نسخه‌های منزوی 3957/6) که سفر 1285ق را در بردارد (مشترک 1255/11) و تا کنون از نسخه دیگر آن آگاهی به دست نیامده است.