سفرنامه خوارزم

● سفرنامه خوارزم = سفارت نامه خوارزم / سفرنامه / فارسی safar-nāme-ye xārazm = sefārt-nāme-ye xārazm هدایت، رضا قلی بن محمد هادی، 1215-1288 قمری hedāyat, rezā qolī ebn-e mohammad hādī (1801 - 1871) مؤلف در زمان سلطنت ناصرالدین شاه مأمور به سفارت خوارزم گردیده و سفرنامه مجملی راجع به شهرها و اقوام و قبایل بلادی که مشاهده نموده نوشته است از جمله در ذکر کوه عام مشهور به قاف و معروف به البرز در ذکر بلوک و کوه دماوند، در ذکر استراباد و طوایف ترکمن، در ذکر ملک خوارزم و وجه تسمیه آن ... و در خاتمه سفرنامه اشاره به معزول شدن و چگونگی احوال میرزا تقی خان امیرکبیر نموده که بهتر است از زبان نویسنده عرضه شود. مؤلف چنین رقم زده است: «از نوادر اتفاقات و نوادر سانحات اینکه در این اوقات که این غلام از سفر خوارزم مراجعت نموده امری غریب و کاری عجیب از پرده غیب به انجمن شهود جلوه کرد و همانا در این روزنامه مجملی از آن را نگاشتن و حقیقت آن را منظور داشتن منتج فواید بسیار و مایه عبرت اولو الابصار خواهد شد ... که میرزا تقی خان فراهانی از خانه زادان قایم مقام بود و او در آن نهضت به قدر قوت خدمتی نمود مرحمت شاهانه اقتضا کرد که او را قرین عزتی فرماید بعد از ورود به دارالخلافه طهران امارت نظام یافت و پس از سالی چند همانا از مقام خود تعدی و طغیان کرد ... روی از آستان پادشاه اسلام پناه پیچید و به دولت روسیه متوسل گردید خود و برادر شبه وزرای دول خارجه ملتجی شدند و خلق ایران از این جهت برآمدند ... و روز ششم صفر که مولود مسعود ... ناصرالدین پادشاه بود از نصب صدراعظم (میرزا آقاخان نوری) و عزل آن نادان جسارت توام سه عید سعید ... آشکارا آمد و شعرای و فصحای دارالخلافه قصاید غرا در تهنیت عید مولود مسعود مبارک موزون نمودند چون اشعار این غلام ... قابل آن نبود که در محل عرض درآید بنگاشتن این رساله اشتغال داشتم قصیده مشتمل بر مدحتی مجمل بنام مبارک ... سلطان گیتی ستان قاجار مختوم به تاریخی در باب صدارت جناب صدراعظم ... درین روزنامه ثبت شد ...»