سر الاسرار (ترجمه)

● سر الاسرار (ترجمه) / کیمیا / فارسی serr-ol-asrār (t.) سجزی، محمود بن ساعد sejzī, mahmūd ebn-e sā‘ed وابسته به: سر الاسرار؛ رازی، محمد بن زکریا (251-313) مترجم درباره انگیزه ترجمه «سر الاسرار» آورده است: «چون نوبت به متأخرین سیما بر محمد بن زکریا الرازی رسید، خواست که این علم را مبرهن گرداند از تصانیف خویش تدبیر اعمال تمامتر از آنچه حکما و علمای اوایل آورده‌اند بیاورد تا این علم مندرس نگردد و تصانیف او در این بسیار است و در آخر عمر کتابی ساخته و آن را سر اسرار نام نهاده و رموز بیشتر کشف کرده و آنچه در تدابیر عقاید و ارواح و اجساد از معدنی و نباتی و حیوانی بیاید چنان روشن گفته که از جمله کتب که در این باب گفته‌اند مستغنی توان بود. چون این کتاب مطالعه کردم و بر مستودعات آن وقوف یافتم بدانستم که کتاب را نظیر نیست خواستم که این کتاب را به فارسی درآورم تا جمله طالبان این صنعت را از خواندن دیگر کتاب استغنای تمام بود و مرا به دعا یادآوری نمایند.» مصنف در مقدمه آورده است: «چنین گوید ابوبکر محمد الرازی که جوانی از شاگردان من از اصل بخارا که او محمد بن یونس گفتندی مرا و عالم بود به علم ریاضی و طبیعی و منطق و حقوق و خدمت‌های او در نزد من بسیار بود و تحف‌ها بیشمار، رعایت این حقوق مرا تألیف این کتاب داشت ... و این کتاب مشتمل است بر شناختن سه معنی: یکی از آن معرفت عقاقیر و نیک و بد آن و آنچه از او کنند و دیگر معرفت آلات و وجوه استعمال آن، دیگر معرفت تدابیر». بیشتر مطالب در عنوان «باب» ذکر گردیده است: باب در تدابیر، باب عقاقیر المولده، باب در اقسام تدابیر، باب در تنقیه و عقد زیبق، باب در تصعید نوشادر، باب التشویه الغسل و الطبخ، باب الغسل الطبخ و التشویه و التصعید، ابتدا کنیم تدبیر بیرون تحلیل، ابواب حیوانی، ابواب البیض، ابواب الدم، باب النوادر.