اختیارات العلائیة فی الاختیارات السماویة

● اختیارات العلائیة فی الاختیارات السماویة = الاحکام العلائیة فی اعلام السماویة = اختیارات علائیه / هیئت / فارسی extīyārāt-ol-‘alā’īyye fe-l-extīyārāt-es-samāvīyye = al-ahkām-ol-‘alā’īyye fī a‘lām-es-samāvīyye = extīyārāt-e ‘alā’īyye فخر رازی، محمد بن عمر، 544؟ - 606 قمری faxr-e rāzī, mohammad ebn-e ‘omar (1150 - 1210) اهدا به: سلطان علاء الدین محمد بن تکش بن ایل ارسلان مشهور به اسکندر ثانی (متوفی 596ق) رساله‌ای است در اختیار و سعد و نحوس ایام. به نام‌های «الاحکام العلائیة فی الاعلام السماویه»، «الاختیارات العلائیة فی العلامات السماویة» و «اختیارات الاحکام العلائیة» نیز آمده است. نثر رساله روان و شیرین و به‌شیوه کهن است و رازی خود در دیباچه درباره مصادر این تألیف و ترتیب و ارزش و برتری آن چنین گوید: «در این معنی تصنیفی ساختن و سخن‌های علما در آن پرداختن به لفظ‌های آسان و عبارت‌های نزدیک به خاطر، پس کتاب‌های استادان چون بطلیموس و والیس و دیئوشیوس و ابومعشر بلخی و عمر بن فرخان طبری و احمد بن عبدالجلیل بحزی و یعقوب بن علی قصرانی و محمد بن ایوب حاسب طبری و کوشیاربن لبان گیلی و سهل بن بشر رحمهم الله جمع کردم آنچه در کتاب‌های خود بی نظم و ترتیب آورده بودند آن را مرتب کردم و هر کس که در این علم خوض کرده بود و کتاب‌های متقدمان را مطالعت کرده باشد داند که هیچ کتابی در این علم بدین مسندی و مخزنی نیست و کس نساخته است و این مجموع را بر دیگر مجموع‌ها فضیلت بسیار ... است و نام این کتاب را الاختیارات العلائیه فی الاختیارات السماویه نهادم». در دو «مقالت» نگاشته شده است: مقاله اول در بعضی از کلیات در نه «فصل»: 1. حد اختیار، 2. موضع و مبادی اختیار، 3. فائده اختیار، 4. ضروریات اختیار، 5. مشکلات اختیار، 6. محذورات اختیار، 7. در آن کس که اختیار از بهر وی کنند، 8. در آن کار که اختیار از بهر وی کنند؛ 9. در اختیار کردن از بهر ضروریات که چگونه باید کرد؛ مقالت دوم در جزئیات، دارای هشتاد «مطلب». آغاز: ثناء بی منتها مر حضرت کبریاء خدایرا جل جلاله که ذات او از مناسبت زمان و مکان مبر است و صفات او از مقارنت حدوث و امکان معرا ... این کتاب را بر دو مقالت بنا نهاده آمد مقالت اول در بعضی کلیات مقالت دوم در جزویات مقالت اول در بعضی کلیات و آن نه فصل است انجام: حکماء گفته اند در وقت دعا کردن باید که مشتری با رأس بود در عاشر آن وقت و از نحوس سلیم باشد و ماه منصرف بود از خداوند طالع و متصل باشد بمشتری و یا منصرف بود از مشتری و متصل بود بخداوند طالع چنانکه مقبول باشد و خداوند وسط السماء ناظر باشد بخانه خویش و خداوند طالع در وسط السماء بود و اوتاد سلیم باشد از نحوس زیرا که در چنین وقتی هر که دعا کند اجابت یابد خاصه اگر آن دعا از برای کارهاء آخرت بود یا از برای کارهای دینی و اگر چنین وقت میسر نشود و لیکن مشتری با رأس در وسط السماء بود و خداوند طالع سلیم بود از نحوس و ماه متصل بود بسعود آن وقت هم دعا خوب و پسندیده باشد و الله اعلم بالصوابو اليه المرجع و المآب و سلم تسلیماً کثیراً. [نسخه‌های منزوی 222/1؛ کشف الظنون 35/1 و 19/1؛ فهرستواره منزوی: 2784/4؛ فهرست مشترک پاکستان 1413/3؛ فهرست فارسی مشار 3022/3؛ استوری 49/2؛ مکتبة امیرالمؤمنین 21/1]