زبدة الوقایع

● زبدة الوقایع / تاریخ / فارسی zobdat-ol vaqāye‘ طباطبائی، موسی خان، ق 14 قمری tabātabā’ī, mūsā xān (- 20c) نویسنده که از کارپردازان ایرانی سفارت ایران در عثمانی بوده است این کتاب را در بیان اوضاع جغرافیایی و تاریخی عثمانی در پنجاه و یک فصل بدین شرح می‌پردازد: 1. تفاصیل دائره به سرحد قطور؛ 2. اخبار متعلقه به سرحد قطور؛ 3. ادارات دایره به ولایت وان و اسامی روساء و اعضاء؛ 4. بیان حالات و طرز رفتار مامورین ملکیه؛ 5. توضیح قوانین عدلیه و تعیین مراتب عدالت؛ 6. وضع حالات ضابطان عدلیه که ضبطیه‌ها و در درجه دویم عسکریه هستند؛ 7. تشریح اداره مالیه و طرز تحصیل مالیات و رساندن مقرری‌ها؛ 8 توضیح احوالات مجمله عموم مامورین ملکیه و عدلیه و مالیه و ضابطان؛ 9. تطبیق وجوه عثمانی باوجوه رایجه ایران؛ 10. تشخیص واردات مالیه وان و مخارج آن؛ 11. تعیین مقدار ادخالات و اخراجات گمرکات وان و مصارف آن؛ 12. بیان موجبات موانع و منافع خزانه عثمانی؛ 13. تعریف قصبه وان و تفاصیل دایره با آن؛ 14. تعیین طول و عرض قصبه وان و باغات بیرون شهر؛ 15. مفردات قلعه وان و تفاصیل متعلقه به آن؛ 16. بیان قلعه قدیم وان؛ 17. تعریف دریاچه وان و تعیین طول و عرض آن؛ 18. تعداد محلات خان‌های بلده وان؛ 19. اشاره به نفوس و سکنه بلده وان از اسلام و خرستیان؛ 20. بیان نسبت موسومیت بعضی محلات وان به اسامی حالیه؛ 21. شماره قضایای نواحی ولایات وان؛ 22. تعداد اسامی قراء اطراف و قضاهای نواحی ولایت وان و مقدار نفوس سکنه آنجاها؛ 23. بیان نسبت موسومیت بعضی قراء باسامی حالیه؛ 24. وضع حالات اهالی قراء و زراعت؛ 25. تشریح احوالات مجمله عشرت یزیدی و بیان مذهب آنها؛ 26. توضیح حالات کلیه اکراد؛ 27. شماره خیام و نفوس و ایلات و صفحات آن؛ 28. تعداد عشایر سکنه ولایت وان و اسامی رؤسای آنها؛ 29. تشکیل هیئت عمومیه ولایت وان؛ 30. تعداد قضاهای نواحی ولایات حکاری و تفصیل متعلقه به آن؛ 31. شماره قراء اطراف و قضاهای ولایت حکاری و تعداد نفوس سکنه آنجاها؛ 32. تعداد ایالات سکنه ولایت حکاری و اسامی رؤسای آنها؛ 33. تشکیل هیئت عمومیه ولایت حکاری؛ 34. تطبیق اوایل کارهای حکومتی با حالت حالیه؛ 35. تشخیص درجه امنیت و محافظ مملکت؛ 36. ذکر حالات معضله ارامنه و تفصیل فرق و مناقضت فیما بین آنها و ملت اسلام؛ 37. بیان آثار جدید وان؛ 38. ذکر آثار عتیقه و ان از قبیل مساجد و کلیساها و تاریخ ابنیه و ذکر اشیاء ...؛ 39. بیان تعلیم و تدریس فنون ملکیه و ملیه و درجه ترقی علوم؛ 40. تعداد مکاتب امیریه و ملیه و مصارف و وضع حالات آنها؛ 41. بیان امور متعلقه به تجارت؛ 42. ذکر صنایع معموله اهالی وان؛ 43. ذکر زراعت آنجا؛ 44. وضع قونسولگری‌های دول معظمه دروان؛ 45. تفصیل اداره عسکریه و تعداد عساکر و جبه‌خانه و قورخانه و ذخایر مهمات ولایت وان و حکاری و تبلیس و سنجاغ با یزید؛ 46. بیان تعداد عساکر روسیه که در حالت حالیه در سرحدات نزدیک به خاک عثمانی در وجود هستند؛ 47. تشخیص فصول اربعه و اشجار و حبوبات وان؛ 48. بیان حالات اهالی و شماره خانواده‌های وان؛ 49. بیان اشکال البسه اهالی وان؛ 50. توضیح اداره توتون که رژی می‌نامند؛ 51. تعریف طیور و حیواناتی که ممتاز از سایر انواع خود هستند. (عبدالله انوار) آغاز: خورشید سپهر عز و تمکین، بسمله، عموم خانزادان دولت و پروردگان خوان احسان قسمت را لازم و واجب است ...