زبدة العربیة

● زبدة العربیة / معانی بیان / فارسی zobdat-ol ‘arabīyya فاضل هندی، محمد بن حسن، 1062 - 1137 قمری fāzel-e hendī, mohammad ebn-e hasan (1652 - 1725) وابسته به: المطول فی شرح تلخیص المفتاح؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792ق) اهدا به: محیی الدین محمد اورنگ زیب عالمگیر شرحی و گزیده‌ای است فارسی بر «مطول» سعدالدین تفتازانی؛ می‌نویسد: «درین اوقات بعضی از اخوان و اعوان این دیار نزد این بنده ... به مباحثه بعضی از کتب متداوله خصوصاً همین کتاب اشتغال داشتند و بعضی از اخوان را از نارسایی ایام و ضیق اوقات حرمان از مذاکره این کتاب و مباحثه دقایق و نکات آن کما هو حقه دست می‌داد متوجه شد که با قصور فکر ... اقتصار بر مضمون نماید به حذف نکات و دقایق و سؤال‌ها و جواب‌ها با سلب لباس عربی و الباس لباس فارسی تا بر کافه بنی نوع سیما مبتدئین سهل و آسان باشد ادراک و دریافتن مطالب علم عربیت». مشتمل بر یک «مقدمه» و سه «فن»: مقدمه: مشتمل بر دو «فصل»: 1) بیان فصاحت، 2) بلاغت؛ فن 1. علم معانی، شامل هشت «باب»: 1) احوال اسناد خبری، 2) احوال مسند الیه، در دوازده فصل، 3) احوال مسند، در چهارده فصل، 4) احوال متعلقات فعل، در سه فصل، 5) قصر، 6) انشاء، 7) فصل و وصل، 8) ایجاز و اطناب و مساوات، خاتمه: در بیان آن چه مخالف مقتضای ظاهر حال است؛ فن 2. علم بیان، در سه «مقصد»: 1) تعریف تشبیه و احوال آن و بیان اقسام آن، 2) مجاز، در دو «مقاله»: مقاله اول: در تعریف حقیقت و مجاز و ذکر اقسام هر دو، مقاله دوم: در استعاره، 3) کنایه؛ فن 3. علم بدیع. (حکیم) آغاز: بسمله حمد بیحد وسپاس بی عنایت مر پادشاهی را که عندلیبان گلشن فصاحت طوطیان چمن بلاغت ... اما بعد بدانکه احق فضائل و اقدم آن در بحقایق علوم و معارف است ...