زبدة الرمل

● زبدة الرمل = خلاصة البحرین = رمل منظوم / رمل / فارسی zobdat-ol raml = xolāsat-ol bahrayn = raml-e manzūm خاقانی، محمد بن نصرالله، ق8 قمری xāqānī, mohammad ebn-e nasr-ol-lāh (- 14c) اهدا به: شهاب الدین تاریخ تألیف: 707ق منظومه‌ای است فارسی در بیان خانه‌های رمل: خانه 1. طبان، 2. قبض الداخل، 3. قبض الخارج، ... 5. رخ، ... 8 حمره، ... 10. نصرت خارج، 11. نصرت داخل، 12. عنبه خارج، ... 14. عنبه داخل. مؤلف، بنا به درخواست یکی از دوستان خود کتابی در رمل به نام «زبدة الرمل» به سال 706 تألیف کرده بود و پس از پایان یافتن آن کتاب، این منظومه را به همان نام در حدود هشتصد بیت به نظم کشیده است. نسخه‌های این منظومه تفاوت فاحشی با هم دارند و با عنوان‌های مختلف در فهارس ذکر شده‌اند. کامل‌ترین نسخه از این منظومه در ضمن مجموعه شماره 12620 مجلس موجود است که دارای دو بخش است: بخش 1. تسکینات رمل، در شانزده باب؛ بخش 2. با عنوان «باب اول از رساله دوم در معرفت نقطه‌های رمل و شرح آن»، شامل هفتاد و دو باب. تاریخ تألیف این بخش جمعه 27 رمضان 712ق در شهر همدان ذکر شده است. آغاز: الحمدلله رب العالمین ... اما بعد این مختصریست در علم رمل نظم کرده تا مبتدیان را یاد گرفتن و به کار بستن آسان باشد. و الله اعلم. نظم: حمد و شکر کردگار لم يزل ×× ذات پاکش خالی از نقص و خلل / کردگار عرش و فرش و فوق و تحت ×× پادشاه بی نیاز از تاج و تخت / بعد حمد خدا و نعت رسول ×× نظم ابیات رمل شد منقول / شکر جبار کردگار جهان ×× خالق خلق راحم و رحمن / هر که را عقل راهبر باشد ×× کار او سربسر چو زر باشد / در همه کار عقل راه حق جوید ×× هر چه گوید همه ز حق گوید / یا الهی به حق حرمت تو ×× به بزرگی ذات و عزت تو / که زبان معین ثنا خوان کن ×× مرغ جان مرا سخن دان کن / مدخل اندر نجوم بسیار است ×× آنچه نثر است و آنچه اشعار است / لیک در رمل مدخل است مرا ×× مسکن این هوس دلست مرا / لیک در رمل مدخلی تصنیف ×× کس نکرد است از وضیع و شریف / نسخه را چون تمام کردم من ×× زبدة الرمل نام کردم من / بعد از آن وصف دلپذیر کنم ×× وصف اشکال بی نظیر کنم / بدهم شرح صورت اشکال ×× باز گویم به پیش تو احوال / علم رمل ای مهندس هوشیار ×× منحصر کرده ام به چار ادوار / رمل را شانزده بود خانه ×× نیست کذب اندرین و افسانه / اولین خانه تن و جانست ×× دویم احوال رزق و اعوان است / اولین خانه تن و جان است ×× حکم او بر حکیم آسان است / چه بر طالع بر آید شکل لحیان ×× به زینتها بر آراید دل و جان / فردو سه زوج شکل لحیان است ×× دانشش بر حکیم آسان است / دویم از طالع است خانه مال ×× سیم آمد به اقرباش دلال / هر سر علم هست اسرار ×× تو چرا جمله می کنی اظهار / هر که را قوت و عدد بیش است ×× حکم از آن دگر فرا بیش است / آنچه باقی بماند از تقسیم ×× برج آن باشد از زر و ز سیم انجام: مختصر کن چنین روایت‌ها ×× گرچه گفتی بسی حکایت‌ها / گل این بوستان چو روی تو ×× ختم کن هم برین که گفتی تو / بود از هجرت رسول امین ×× هفتصد و شش نه کم نه بیش از این / هر که را عقل با نظام بود ×× این قدر مر ورا تمام بود / نظم آمد این کتاب اندر خطاب ×× تا بگوئی نکتها اندر کتاب / روز جمعه بیست و هفتم از صیام ×× از رسالت گشت این نظمش تمام / آن که را تحویل آن خیر البشر ×× سبعمائه بود با اثنا عشر / دارم از دوستان بسی امید ×× که بماناد نامشان جاوید / گر روانم به خیر یاد کند ×× به دعائی مرا چو شاد کند / هر که خداوند دعا طمع دارم ×× ز آنکه من بنده گنه کارم / که باشد روانم همیشه به کام ×× سلام علیکم علیک السلام [نسخه‌های منزوی 2839/4 با عنوان رمل منظوم و 2852 با عنوان زبدة الرمل و 3294 با عنوان وتد الرمل؛ الذریعة: 28/12؛ مشترک پاکستان 355/1؛ دنا 1220/5-1221 (31 نسخه)] شرح و حواشی: 1- اشکال الرمل = رمل = شرح زبدة الرمل