زبدة الآثار

● زبدة الآثار = سفرنامه / سفرنامه / فارسی zobdat-ol-āsār = safar-nāme شیبانی، فتح الله بن محمد کاظم، 1241 - 1308 قمری šeybānī, fath-ol-lāh ebn-e mohammad kāzem (1826 - 1891) تاریخ تألیف: شوال 1301ق نویسنده این رساله که ابتدا از درباریان بوده و بعد چندی از بساط قرب دور می‌شود و سپس باز تقرب حاصل می‌کند، در این تقرب اخیر خود سعی می‌نماید تا مختصری از آثار و ابنیه مستحدثه در روزگار ناصرالدین شاه را به نظم تدوین کند تا نام بانی آن را به خیال خود جاودان سازد لذا این کتاب را در دو «مقاله» تألیف می‌نماید: مقاله 1. پس از مقدمه‌ای از سفرهای متعدد شاه بحث می‌کند و ضمناً به وصف امکنه محل عبور و ابنیه مستحدثه در آنها می‌پردازد و نیز در غالب این قصاید نام محل سرودن هر قصیده در مقدمه می‌آید و علاوه بر آن در تاریخ بنای صحن قم قصیده‌ای دارد که حاوی اطلاعات جغرافیایی چندی است؛ مقاله 2. شامل یک «عنوان» و یک «مقامه» و یک «متن» و «خاتمه» است: در این قسمت پس از ستایش خدا و مدح رسول از مناقب شاه و صنیع الدوله و بناهای مستحدثه در روزگار ناصری سخن رفته است. مقامه: از خصوصیات شاه و کاخ‌های شاهی و باغ‌های سلطنتی مطالب بسیاری آمده، متن: از ترتیب وزراء و برکشیدگان شاهی بحث میشود. خاتمه: از شش مقامه سخن می‌گوید: 1) احوال دو تن از اطبای حضرت و بیمارستان و داروخانه، 2) ذکر بعضی از اشعاری که در مدح برخی از مآثر شاهی سروده شده، 3) ذکر قصیده و قطعه جناب حکیم الممالک و بعضی اشعار شاعران مقدم، 4) ذکر قصیده‌ای از منظومات امین السلطان وزیر دربار و بعضی اشعار مؤلف که تخلص آن جمله به نام شریف اوست، 5) ذکر چکامه‌ای که برحسب فرمان به زبان بومیان ولایت کاشان گفته شده و برخی اشعار دیگر بر این اسلوب از شعرای متفرق ولایات دیگر ایران، 6) انجام کتاب و فرجام و خاتمه. (عبدالله انوار) آغاز: بسمله - این کتابی است مسمی بزبده الآثار در مآثر شهریار مؤید موفق کامکار شاهنشاه ممالک وسیعه ایران و خدایگان ملوک معظمه جهان، خسرو صاحبقران، السلطان ابن السلطان بن السلطان ابوالمظفر ناصرالدین شاه قاجار خلدالله ملکه و ابدالله آثاره که این پیر شکسته دولتخواه جانی و پرورده نعمت آستان عیوق شان سلطانی، ابونصر فتح الله شیبانی شروع بنظم و ترتیب آن می کند باوزان مختلفه و چامهای گوناگون و توفیق رسانیدن آن را بانجام ... [دنا 1188/5؛ الذریعه 12: 16]