اختلاف خطوط الاشکال

● اختلاف خطوط الاشکال = معرفت اوضاع مراکز افلاک / رياضيات / عربی ixtilāf-u xoṭūṭ-il aškal = ma‘refat-e owzā‘-e marākez-e aflāk نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری naṣīr-od-dīn-e ṭūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) درباره اختلاف اوضاع فلک عطارد می‌باشد. این رساله بدون خطبه و مقدمه است، پس از دو برگ مطلبی دارد تحت عنوان: مقدمة نافعة في معرفة الاختلافات التي تحدث بسبب الخروج عن المركز. این رساله را مدرس رضوی بدون ذکر نامی بر آن، در ضمن مؤلفات خواجه آورده (ص 379). او آن را در نهایت مجموعه شماره 4727 سپهسالار دیده و اتفاقاً فهرست‌نگاران آن را فهرست نکرده‌اند. پس از تفحص سه نسخه دیگر از آن را در ایران یافته شد که یکی در سپهسالار و دو رساله از آن در کتابخانه الهیات مشهد بود و هر سه رساله ناشناس مانده و پیداست نامی که به رساله داده‌اند به صورت حدسی و با استفاده از عبارات اول رساله است و لذا نمی‌توان از طریق نام در مؤلفات خواجه آن را دنبال کرد. چند نکته ظریف در این چهار رساله یافت شده وجود دارد که شاید قرینه‌ای باشد که این رساله از خواجه نصیر است: 1- این چهار نسخه بالاتفاق در ضمن مجموعه‌هایی قرار دارد که یا کلاً آثار خواجه است و یا چندین رساله آن از خواجه است. 2- در چهار نسخه موجود این رساله پس از رساله تحریر مجسطی خواجه قرار گرفته است. این قرائن باضافه شباهت موضوعی این رساله با تالیفات مسلم خواجه طوسی کمک می‌کند که این رساله را از طوسی بدانیم و یا این که قسمتی از تالیف او. آغاز: بسمله. نريد ان نثبت اختلافات وقوع الخطوط فی الاشكال التی یعرف منها اوضاع مراكز اقلاك عطارد فی مسيراتها و مقادير ابعاد مركز التدوير عن مركزى العالم و معدل المسير و مقادير اختلافه الاول بحسب الابعاد المختلفة و مقادیر ابعاده العظام ايضا بحسبها التى هى غايات اختلافه فلیکن مرکز العالم انجام: ولم يلج لى برهان بعد الى ذالک و الله الموفق تمت الرسالة [آثار و احوال خواجه، مدرس رضوی، ص 379 با عنوان «رساله در آخر مجموعه کتب ریاضی خواجه ...»؛ دنا 1: 420 (1 نسخه)؛ نسخه‌ای در ضمن نسخه شماره 5452 آستان قدس به عنوان لاحقه آن موجود است]