اختلافات هجاء قرآنی

● اختلافات هجاء قرآنی / علوم قرآن / فارسی و عربی extelāf-e hejā'-e qor'ānī ابن مهران، ابوبکر بن احمد، 295 - 381 قمری ebn-e mehrān, ābūbakr ben ahmad (909 - 992) این رساله که نمونه از نثر پارسی علمی قرن چهارم است در بیان رسم الخط کلمات قرآن مجید است که به‌ترتیب سوره‌ها ذکر شده است. از معدود رساله‌هایی است که تمام بحث‌های آن درباره رسم الخط قرآنی است که رسم الخط قرآن عثمانی محور اصلی تمام مطالب آن است و بعضاً تفاوت‌هایی با آنچه مرسوم خوشنویسان مشهور است در آن دیده می‌شود مثلاً ضبط کلماتی مانند نعمت، رحمت، سنت، منطبق با کتابت عثمان طه نیست چه در کتابت او به تای گرد (ة) آمده است. این رساله که خود ترجمه متن عربی است، بسا راهنمایی برای شناخت زمان ترجمه باشد. جمله‌ای از کلمات مورد نظر را بی‌عنوان و جمله‌ای دیگر از آنها را در عنوان «باب» آورده است. برای نشان دادن اسلوب نگارش رساله جملاتی نقل می‌گردد: «الکلمة هر چه اندر همه قرآن آید بها باید نوشتن مگر در چهار جا که بتا باید نوشتن یکی در سوره الانعام و تمت کلمت ربک صدقاً و عدلا و در سوره یونس»، «باب العلماء هر چه در قرآن العلماء آید همه بی واو باید نوشتن یعنی بالف باید نوشتن مگر در دو جا که بواو باید نوشتن و بعد ازو (کذا) الف یکی در سوره الشعراء ان یعلمه علمواء بنی اسرائیل دوم در سوره فاطر انما یخشی الله من عباده العلمواء». آغاز: بسمله و به نستعین الحمد لله رب العالمین و العاقبة للمتقین و لا عدوان الا علی الظالمین و صلی الله علی محمد و آله اجمعین قال الشیخ الامام ابوبکر احمد بن حسین بن مهربان النیسابوری رحمة الله تعالی علیه در خواستند از من یاران بیان کردم اختلافهای هیجا که در قرآن است که در کرانیهای اهل حجاز و اهل شام و اهل حرم نبشته اند و از جمله آنها که مختلف است یکی هر چه در قرآن النعمة آید همه به «ها» باید نبشتن مگر یازده جای که به «تا» باید نبشتن انجام: این حرفها را جماعتی از امامان و فقیهان و بزرگان دین چنین گفته اند که واجب است بر مقریان و قاریان که هر یک این رسم خط بداند و بعد از آن به نوشتن مصحف مشغول گردد تا عندالله آثم نشود. چاپ: بکوشش سید جلیل ساغروانیان، در مجموعه رسائل خطی، دفتر چهارم، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، زمستان 1374ش؛ با تصحیح ابوالقاسم امامی، ضمن گنجینه بهارستان، بخش علوم قرآنی و روائی-1، مسلسل 3، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1380ش، با عنوان «رسم القرآن»