اختلاجات اعضاء منظوم

● اختلاجات اعضاء منظوم = اختلاج نامه / علوم غریبه، طب، شعر / فارسی extelājāt-e a‘zā’-e manzūm = extelāj-nāme بدر جاجرمی، بدرالدین بن عمر، - 686 قمری badr-e jājarmī, badr-od-dīn ebn-e ‘omar ( - 1288) تاریخ تألیف: 675ق یا 685ق منظومه‌ای به نقل از ذوالقرنین در سبب و علل جهیدن اعضای بدن و احکام و نتایجی که بر آن ترتیب می‌شود. وی از نزدیکان شمس الدین محمد صاحب دیوان (مقتول 683 ق) بوده است. اصل رساله منثور بوده است و بدر جاجرمی آن را به نظم درآورده است چنانکه در انتهای مقدمه می‌گوید: «نثر بود این بنظمش آوردم ×× دادمش شرح و روشنش کردم». تعداد ابیات آن در نسخه‌های مختلف بین 100 تا 500 بیت گزارش شده است و تفاوتی بین نسخه‌ها دیده می‌شود و ممکن است بعضی از آنها رساله‌ای دیگر اما نزدیک به آن باشند. آغاز: حمد و شکر و سپاس یزدان را ×× آفریننده تن و جان را / صانع و مبدع نشیب و فراز ×× خالق و کردگار بنده نواز / فرد و قیوم قادر است و عزیز ×× کرد عالم پدید از ناچیز / مصطفی را شفیع آدم کرد ×× مقتدای نژاد عالم کرد / هست از نام او امید انام ×× بر روانش ز ما درود و سلام / حکما گفته قول ذوالقرنین ×× زانکه زو یافت کار عالمی زین / هست در اختلاج حکم تمام ×× زانکه چون معجزاست این احکام انجام: باد از او شاد بدر جاجرمی ×× یابد از فضل الهی دل گرمی / دین و دنیا مراد حاصل باد ×× بر چنین طبع و نظم مایل باد چاپ: در مونس الاحرار جاجرمی، تهران، 1337ش (2: 861) [الذریعة 110/19؛ نسخه‌های منزوی 464/1؛ فهرستواره منزوی 123/10 و 3778/5]