ریاض الاولیاء

● ریاض الاولیاء = چهار چمن / تراجم / فارسی rīyāz-ol awlīyā’ = čahār čaman سهارنپوری، محمد بقا، 1037 - 1095 ؟ قمری sahāranpūrī, mohammad baqā (1628 - 1684) تاریخ تألیف: 1090ق شرح حال نامه اولیا و صوفیه و عارفان هند. درباره مؤلف کتاب اختلاف وجود دارد، در خطبه کتاب محمد بختاورخان (1096ق) از خود به عنوان مؤلف کتاب نام می‌برد و به کتاب دیگرش با نام «مرآت العالم» ارجاع می‌دهد. اما بسیاری از پژوهشگران مرآت العالم را از تألیفات بختاور خان نمی‌دانند و معتقدند که هر دو کتاب تألیف محمد بقا بن غلام محمد سهاورنپوری است. مثلاً ریو در فهرست نسخه‌های خطی فارسی موزه بریتانیا (ج3، ص 975) پس از معرفی کتاب می‌نویسد محمد شفیع بن محمد شریف نویسنده مرآت العالم به اشتباه به بختاورخان نسبت داده شده و مؤلف واقعی آن محمد بقا است. از سوی دیگر بختاورخان تألیفات دیگری به خود نسبت داده که نام بیشتر آنها در فهرست آثار سهارنپوری هم آمده است. این نکته می‌تواند مؤید نظر ریو باشد که معتقد است گویی همه این آثار به «رسم ادب» به بختاورخان نسبت داده شده که خواجه سرای محبوب اورنگ زیب (1068-1118ق) بود و در سیزدهمین سال سلطنت اورنگ زیب داروغه غواصان شد (ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استوری، ج1، ص628). عباراتی که در آغاز کتاب به معرفی آن اختصاص دارد، چنین است: «اما بعد گلچین ریاض فیض بختاورخان که به یمن خدمت فیض موهبت پادشاه حق ... زیب اورنگ دین و دولت ... تخم محبت اولیا و اصفیا در مزرع دل کاشته بعد اتمام کتاب مرات العالم که سجنجلی عکس پذیر صور حقایق تکوین جهان در پرده تألیف لمعه ظهور گرفته به خاطر فاتر آورد که اگر چه نمایشی از احوال این طایفه علیه در مجالی اوراقش صورت نمود پذیرفته به مضمون صدق مقرون عند ذکر الصالحین تنزل الرحمة جداگانه نسخه معادلی منتخب کتب محتوی بر ماثر گروه حق پژوه نگاشته قلم صواب رقم سازد. الحمدلله که عمر وفا کرد و همت یاوری نمود تا فنجه حصول این مأمول به شکفتگی ابد بشکفت و این ریاض الاولیا که تاریخ و نامش از آن مثمرست به ترتیب چهار چمن رنگینی و خرمی جاوید پذیرفت: چمن اول: مبتنی بر مناقب خلفای راشدین رضوان الله تعالی علیهم اجمعین؛ چمن دوم: متضمن مکارم ایمه معصومین الطیبین الطاهرین؛ چمن سیوم: ملخص تذکرة الاولیاء و نفحات الانس و رشحات القدس مشتمل بر احوال اولیاء غیر هند و عارفات و اصلات قدس الله تعالی اسرار هم؛ چمن چهارم: منتخب اخبار الاحیاء (الاخیار) و دیگر کتب مخبر آثار مشایخ عظام هند ریاض مانند و نساء محترمات رحمة الله. و ازین جهت که این چمن سیوم و چهارم مملو به ریاحین اسامی کثیره است در ترسیم نام اشخاص کرام رعایت ترتیب حروف تهجی نموده» (حکیم) [فهرستواره منزوی، ج3، ص 2154، ص 655-656؛ مشترک پاکستان، ج10، ص124-126؛ تاریخ تذکره‌های فارسی، ج2، ص780-783؛ ریو ج3، ص975؛ تذکره نویسی فارسی در هند و پاکستان، ص 764؛ دنا 1091/5 (1 نسخه)؛ مغولان در هند مارشال، ص 105]