الریاض الاکبر

● الریاض الاکبر / كيميا / عربی ar-rīyāḍ-ul akbar جابر بن حیان، 120 - 198 ؟ قمری jāber ebn-e hayyān (739 - 814) در بیست «مقاله» است و در دیباچه آن از کتاب‌های الاستقص الاس و الاعراض و التفسیر و الکمال و العین و الرياض الاصغر و الزيادات خود یاد کرده است. در الفهرست کتابی از جابر با نام کتاب «الریاض» یاد شده اما او خود در آغاز کتاب حاضر می‌گوید کتابی دیگر با نام «الرياض الاصغر» دارد و این کتاب حاضر «الرياض الاکبر» است و در یک جا آن را «کتیب» خوانده است. مؤلف در ابتدا چنین بیان داشته: در کتب بسیاری از جمله کتاب الاعراض، كتاب الكمال، كتاب الترتيب، كتاب المعين، كتاب الرياض الاصغر، كتاب الزيادات احوال صنعت (کیمیا) را ذکر کرده‌ام اما آن کتاب‌ها بی‌نیاز از یکدیگر نیستند به جز این کتاب یعنی کتاب الرياض الاکبر و كتاب الکمال که هر باب از این دو کتاب را قائم بذات قرار داده‌ام و احتیاجی به غیر ندارند. آغاز: الحمدلله شکر النعمه و لا اله الا الله اجلالا لعظمته، و بعد فانی قدر ذکرت فی کثیر من كتبى احوال الصنعة التي تدعى الكيمياء و صنفت ما جعلته وصلة و معونة ... كتابى هذا الذي سميته كتاب الرياض الكبير ... [الذریعه 315/11؛ دنا 1090/5]