روضة الملوک

● روضة الملوک / اخلاق / فارسی rawzat-ol-molūk اهدا به: تاج الدوله پادوسبانی فرمانروای کجور (881-898ق) در اخلاق نظری یونانی و آمیخته با ادب عملی فارسی و داستان‌ها است و به نام «تاج الدین بن ملک جلال الدین اسکندر بن ملک کیومرث بن ملک بیستون بن ملک گستهم بن ملک تاج الدوله زیار بن ملک شاه کیخسرو بن شهراکیم بن ناماور بن بیستون زرین کمر بن جستان بن کیکاوس بن هزار سف بن نامور بن شهریار بن با حرب بن زرین کمر بن فرامرز بن شهریار بن جمشید بن دیوبندبن شیرزاد بن فریدون بن قارن بن سهراب بن نامور بن باد و سفان بن خورزاد بن باد و سفان بن جیل بن جیلان شاه بن فیروز بن نرسی بن جاماسب بن فیروز بن یزد جرد [بن] بهرام بن یزد جرد بن شاپور بن هرمز بن نرسی بن هرمز بن شاپور بن ارده شیرین بابک بن سامان بن دها فرید بن ساسان بن بهمن بن اسفندیار بن گشتاسف بن کیاوجان بن کیاوش بن کیا پشین بن کیقباد بن زاب بن بودنار بن ماسور بن نوذربن منوچهر بن ایرج بن فریدون بن آبثین بن همایون بن جمشید بن طهمورث بن ویجهان بن کهور کهدبن هور کهدبن ذهوشنگ بن فرواک بن سیامک بن مشی بن کیومرث بن آدم». این سلسله نسب و شجره که پیدا است ساختگی است و به ویژه اینکه دانسته یا ندانسته خواسته‌اند که با آن خاندانی ایرانی را به دودمان یهود پیوند دهند با اینکه دورند از هم و از دو نژادند، در تاریخ طبرستان مرعشی (ص 146-154 چاپ 1850 پترسبورگ و ص 103-108 چاپ 1333ش تهران) و تاریخ رویان آملی (چاپ 1313ش تهران ص 86) دیده می‌شود. چنین شجره دروغینی هم در آغاز درة التاج قطب شیرازی (16: 1 چاپ 1320 تهران) هست. این تاج الدین همان تاج الدولة فرزند جلال الدین اسکندر پادوسبانی است که فرمانروای کجور بوده است از 881 تا 898 در 16 سال. (بنگرید به: مازندران و استراباد رابینو متن انگلیسی چاپ 1928 لندن ص 146 و ترجمه فارسی وحید مازندرانی از آن چاپ 1336ش تهران ص 193؛ مازندران شایان چاپ 1316ص 190؛ مجالس المؤمنین ج 1 ص 16 مجلس 8؛ التدوین فی احوال جبال شروین اعتماد السلطنة ص 139 چاپ 1311 ق تهران.) باری این رساله در چهار «مقاله» هر یک در چند «باب» است و فهرست آنها در دیباچه هست در آن یاد شده از یورش مؤلف به خراسان (ص 72) و از پادشاه وقت که از زمان انوشیروان تا آن وقت که هفتصد سال می‌گذشته و نشانی از عدالت در آن سال‌ها نبوده و او آن را آشکار بداشت (ص 157). چنین است فهرست آن: فضایل خصایل انسانی بر چهار قسم باشد که این کتاب مشتمل بر آن است مرتب به چهار مقاله هر یکی موظف به چند باب: باب 1. تهذب قوت نظری و آن حکمت بود مرتب به دو قسم: 1) حکمت علمی مرتب به چهار عالم: عالم نباتی، عالم جمادی، عالم نفس حیوانی، عالم نفس ناطقه انسانی، 2) در حکمت عملی مرتب به دو باب: باب اول در بیان قوت عاقله منقسم بر سه فصل، فصل اول در حسن تعقل، فصل دویم در صفات ذهن و سرعت فهم، فصل سیم در حسن تدبیر، باب 2. در قوت نطقیه که مورد او زبان انسان است؛ مقاله 1. از تهذیب قوت عملی که آن شرف عدالت است منقسم به سه قسم: قسم 1) در فضیلتی که به تعدیل نفس عادل متعلق است بر مقتضای تدبیر سیاست بدنی مرتب به دو باب: باب اول در فضیلت توکل و تسلیم، باب دویم در فضیلت عبادت، قسم 2) در فضیلتی که به تعدیل جوانب اقارب و اهل عشیرت و اولاد و دوستان و پیوستگان متعلق است مرتب بر سه باب: باب اول در فضیلت تعدیل اقرب منقسم بر دو فصل: فصل اول در فضیلت حقوق والدین، فصل دویم در معرفت فضیلت اخوت، باب دویم در فضیلتی که به تعدیل جوانب اهل و ازواج، فصل دویم در تعدیل جوانب اولاد، فصل سیم در تعدیل جوانب وزرا و عمال و تدبیر و سیاست آن، فصل چهارم در تعدیل جوانب خدم و حشم، باب سیم در فضیلتی که به تعدیل جوانب دوستان متعلق است مرتب به سه فصل: فصل اول در معرفت شرایط تودد و تالف، فصل دویم در فضیلت حسن وفا و مکافات احسان، فصل سیم در معرفت فضیلت حسن شرکت (قسم سیم نه در فهرست و نه در متن دیده نشده است)؛ مقاله 2. از عدالت در فضیلتی که به تعدیل جوانب و اباعد متعلق است مرتب بر سه باب: باب 1) فضیلت رحمت و شفقت، باب 2) معرفت فضیلت اخلاص و صداقت، باب 3) معرفت فضیلت حسن قضا؛ مقاله 3. از تهذیب قوت غضبی که فضیلت شجاعت نامند مرتب بر هفت باب: باب 1) علو همت و کبر نفس، 2) فضیلت نجدت و ثبات و سکون و عدم طیش، 3) فضیلت علم و آثار او، 4) فضیلت شهامت، 5) فضیلت تحمل، 6) فضیلت تواضع، 7) فضیلت حمیت؛ مقاله 4. از تهذیب قوت شهوت که آن عفت بود مرتب بر یازده باب: باب 1) فضیلت حیا، 2) فضیلت رفق، 3) فضیلت حسن هدی، 4) فضیلت مسالمت، 5) فضیلت دعت، 6) فضیلت مصابرت، 7) فضیلت قناعت، 8) فضیلت ورع و تقوی، 9) فضیلت حریت و فتوت، 10) فضیلت سخاوت، 11) فضیلت عفو. در آن از جامع الحکایات و شیخ علی لالا و سلطان اویسی یاد شده. فهرست و نام کتاب و شاه در دیباچه هست. آغاز: بسمله. و به نستعین. حمد بی حد و ثنای بی عد که زواهر نواقب حدقه هر صاحب بصیرتی از اشعه انوار آن منور شود ... سزاوار ذات و صفات پروردگاری که بنیان محاسن اخلاق باجتهادات موفوره ... رتبت و مزید استحکام بخشید. انجام: در پیش نظر اشراف و از ان یعصمنی من الخطاء ... بفضلک وجودک و کرمک [یا اکرم] الاکرمین و یا ارحم الراحمین ... الطاهرین. [دنا 1074/5؛ فهرستواره منزوی 472/6]