روضة القلوب

● روضة القلوب = بستان القلوب / عرفان و تصوف / فارسی rawzat-ol-qolūb = bostān-ol-qolūb ابن رساله که با عنوان «روضة القلوب» و هم با عنوان «بستان القلوب» آمده در فهرست سپهسالار از میر سید شریف جرجانی دانسته شده؛ در الذریعه بدین نام دو کتاب، یکی به خیام و دیگری به خواجه نصیر نسبت داده شده؛ کشف الظنون کتابی بدین نام به محقق دوانی نسبت داده بدون اندک تعرضی به خصوصیات کتاب. ریاض العارفین هم یکی از آثار سهروردی مقتول را بدین نام یاد کرده است و کاتب نسخه شماره 4196 ملک آن را به ابن سینا نسبت داده است. در اکثر قریب به اتفاق نسخه‌ها این رساله همراه با رساله «تحفه» آمده است که در سبک و سیاق شباهتی به این رساله دارد و در برخی نسخه‌ها از خواجه دانسته شده. در هر دو، روش تعلیمی و اسماعیلی هویداست و احتمال تألیف آن توسط خواجه نصیر ضعیف است. گو این که نسبت‌های دیگر نیز چندان موجه نیست. در مقدمه آن یاد شده: «اما بعد جماعتی اصحاب دل از اهل سپاهان که مرا با ایشان نشست و خاست بود درخواستند تا کلمه‌ای چند در حقیقت جمع کنم چنانکه تکلف در آن راه نیابد و بفهم هر یک نزدیک باشد و از آن مستفید شوند. و در آن شروع کردم و از حق تعالی مدد در خواستم تا توفیق تمام کردن دهد. و این را «روضة القلوب» نام کردم و در دو قسم نهادم. قسمتی تعلق به عالم اجسام دارد و قسمتی بعالم ارواح». در جایی از این کتاب نام مؤلف دیده نمی‌شود و در خلال صفحات آن مطلبی و اشاره‌ای که دلالت بر مؤلف آن کند نیست، فقط در آخر رساله در نسخه دانشگاه تهران و کتابخانه ملک نوشته شده «تمت الرسالة روضة القلوب بالخیر و الظفر من تصنیف خواجه نصیرالدین طوسی علیه الرحمة» (مدرس رضوی) آغاز: سپاس خدای را که بی واسطه ما بجود خود وجود ما را پیدا کرد ... اما بعد جماعتی اصحاب دل از اهل سپاهان که مرا با ایشان نشست و خاست بود در خواستند تا کلمه چند در حقیقت جمع کنم. چنانکه تکلف در آن راه نیابد و بفهم هر یک نزدیک باشد و از آن مستفید شوند و در آن شروع کردم و از حق تعالی مدد درخواستم تا توفیق تمام کردن دهد و این را «روضة القلوب» نام کردم و در دو قسم نهادم قسمتی تعلق بعالم اجسام دارد و قسمتی بعالم ارواح ... انجام: یا کسی داند که مردی نیکست و اگر خلوتی حاصل شود در سایه روز ترنمی با خود می‌کند و سخنی که از نفس بزرگان باشد با خود می‌گوید که آنرا اثری عظیم باشد و این بنده را اگر اتفاق افتد یاد کند انشاء الله تعالی چاپ: مجموعه مصنفات شیخ اشراق، جلد سوم، تصحیح دکتر سید حسین نصر (تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی: 1380 (چاپ سوم) [دنا 1068/5 (با نسبت به سه نفر)؛ فهرستواره منزوی 161/6؛ الذریعه 302: 11]