روض الجنان

● روض الجنان / فلسفه / عربی rawḍ-ul jinān ابیوردی، ابوالحسن بن احمد، - 966 قمری abīvardī, ab-ol-hasan ebn-e ahmad (- 1559) کتابی است در حکمت طبیعی مشتمل بر دیباچه و پنج «حدیقه» از ابی الحسن بن احمد کاشانی از علمای امامیه قرن دهم هجری. شاگردش مجتهد کرکی سید حسین بن سید حیدر، این کتاب را نزد وی خوانده و از کتب دیگر وی نیز روایت کرده است. نام مؤلف در الذریعه به جای کاشانی، قائنی آمده است که احتمالاً باید تصحیف «قاسانی» باشد و در ریحانة الادب، ملا ابوالحسن بن ملا محمد ذکر شده است یعنی نام پدرش اشتباهاً به جای «احمد» محمد ضبط شده است. فهرست مطالب: این کتاب دارای پنج «حدیقه» و هر حدیقه دارای عنوان‌های «روضه»، «منظر» و «لایحه» است: حدیقه 1. مباحث عامه، دارای پانزده «روضه»: 1) موضوع فلسفه طبیعی، 2) حقیقت جسم و برخی مباحث مربوط به جسم، دارای سه منظر، 3) دنباله مباحث روضه دوم، وی در این «روضه» نخست چهارده اشکال بر نفی جزء لایتجزی نقل و سپس دو منظر عنوان کرده، 4) مبادی اجسام محسوسات، 5) تناهی ابعاد، 6) تلازم ماده و صورة، 7) صورة نوعیه، 8) حرکت، 9) حرکت در مقولات تسع دارای چهار منظر، 10) میل، 11) تحقیق حقیقت امکان، 12) خلاء، 13) امکنه طبیعی و تعریف غیر طبیعی، 14) شکل جسم طبیعی، 15) دیگر مباحث حرکت شامل سه منظر؛ حدیقه 2. زمان، شامل هفت «لایحه»: 1) نقل آراء درباره زمان، 2) اثبات اینکه زمان موجود است، 3) تحقیق درباره مرتبه و محل زمان، 4) قدم و حدوث زمان، 5) زمان موجود واحد شخصی و ازلی و ابدی است، 6) در حقیقت آن، 7) تحقیق در مباحث بالا، در سه منظر؛ حدیقه 3. اجزای عالم، دارای هفت «روضه»: 1) چگونگی به وجود آمدن عالم جسمانی و مبهمات آن، 2) احوال جسم محدد، دارای چهار منظر، 3) استدارة فلک، 4) مباحثی درباره حرکت فلک، شامل دو لایحه، 5) اثبات وجود نفس مجرد برای فلک، 6) اثبات صورة نوعیه فلک، 7) مباحثی متعلق به بحث اخیر، مشتمل بر شش دوحه؛ حدیقه 4. اجرام علوی و اجسام فلکی، دارای نه «روضه»: 1) کلیات مربوط به اجسام فلکی، شامل پنج منظر، 2) اختلاف حقیقت اجرام سماوی، 3) اختلاف هوا در فصول مختلف، 4) کون و فساد در عناصر، 5) ادوار گوناگون کون و فساد، 6) فعل و انفعال در عناصر و امزجه، دارای دو منظر، 7) مولودات غیر نفسانی عناصر، شامل پنج منظر، 8) تفصیل درباره مزاج، دارای چهار منظر، 9) معادن و اقسام آن؛ حدیقه 5. نباتات و حیواناتی که دارای نفس اند، مشتمل بر مقدمه و هفت «روضه»: 1) نفوس نباتی، دارای پنج منظر، 2) حیوانات و تفصیل اعضاء و زندگی آنها دارای یک مقدمه و سه منظر، 3) نیروی ذائقه، شامه و سامعه، سه منظر، 4) نیروی بینایی و ساختمان چشم و پلک، در شش منظر، 5) نیروهای باطنی در یک مقدمه و پنج منظر، 6) نیروهای جنباننده و تکمیل مباحث قوی دارای سه منظر، 7) برخی مباحث متعلق به نفس، دارای چهار منظر. آغاز: بسمله. طوبی لحدیقه کلام تنضر ربیع افنانه بازهار محامد الملک العلام ... فان اشد الناس فقراً الى رحمة الله الملک الصمد ابوالحسن بن احمد. انجام: فکان طینات الاعضاء اجزاء منا آکد من طيناتنا منا اجزاء منا انتهى و يدل عليه ايضاً. تمت الكتاب بعون الله الملک الوهاب. [دنا 988/5 (23 نسخه)؛ بروكلمان ذیل 2: 970/15 و 1014/15؛ الذریعه 274/11؛ اعیان الشیعه 288/6] شرح و حواشی: 1- الحسنی فی قواعد الحکمة الطبيعية؛ ابیوردی، ابوالحسن بن احمد (966-)