الروح

● الروح = الروحية = ماهية الروح و الحيات و النفس و العقل / فلسفه / عربی ar-rūḥ =ar-rūḥīyya = māhīyyat-ur rūḥ wa-l ḥayāt wa-n nafs wa-l ‘aql رساله‌ای است دارای دو «فصل» و شانزده بحث: فصل 1. در روح، دارای ده «بحث»: 1) اطلاقات لفظ روح، 2) ماهیت روح وابسته به بدن، 3) جسمانیت روح و نفی عرضیت و تجرد آن، 4) وحدت و تعدد روح، 5) جای تمرکز روح در بدن و راه خروج آن از بدن، 6) حدوث و قدم روح، 7) جاودان بودن روح، 8) ارواح دارای یک ماهیت‌اند یا هر روح را ماهیتی جداگانه است، 9) آغاز و انجام روح، 10) اختلاف و تباین روح و جسد؛ فصل 2. ماهیت نفس و حیات و عقل و برخی از مباحث مربوط به روح دارای شش «بحث»: 1) رؤیا، 2) فرق نفس و عقل و روح، 3) ماهیت حیوة و عقل، 4) حقیقت مرگ و سخنان فلاسفه و متکلمان درباره مرگ زندگی، 5) اجل مقدر و محتوم و قتل، 6) انسان مخاطب به شرائع و محکوم به تکالیف کیست. مؤلف این رساله در مباحث به اختصار رفته و اساساً رساله خالی از تحقیق است و در بسیاری از موارد به احادیث نبوی تمسک جسته است. در مسئله بقاء روح در پاسخ این سؤال که «روح تا قیامت باقی است و در قیامت به مصداق کل شیء هالک و کل نفس ذائقة الموت فانی می‌شود» می‌گوید: «کسانی که قائل به تجرد روحند عقیده دارند که روح سرمدیست و فناپذیر نیست و این عقیده بعض آل الرسول است». مؤلف از هیچیک از فلاسفه اسلام یاد نکرده است. مؤلف الذریعه این کتاب را با نام رسالة فی الروح و العقل شناسانده و مؤلف آن را نشناخته‌اند، در ذیل نسخه مجلس ش 1832/2 نام نورالدین فرزند مولا محمد صالح مازندرانی دیده می‌شود اما دور است که تألیف او باشد زیرا در ترجمه احوالش آثاری برای او یاد نشده (مرآة الاحوال نسخه مجلس ص 52) و باستنباط و نظر این نگارنده مؤلف از علماء عامه است. (عبدالحسین حائری) نسخه‌ای از آن در مدرسه امام صادق چالوس معرفی شده که از آن خواجه نصیر دانسته است. البته رساله‌ای به فارسی و جز این به نام روحیه به خواجه نسبت داده‌اند. آغاز: الحمدلله رب العالمین و بعد فهذه رسالة مشتمله علی فوائد جليلة فی ماهية الروح و النفس و العقل و اقسامها و توابعها و هی مرتبة علی فصلین و ستة عشر بحثا ... الفصل الاول فی الروح و فيه عشرة ابحاث الاول فی اطلاق لفظ الروح، يطلق الروح بحسب اللغه و بحسب الاستعمال فهو فی اللغه بمعنى الانبساط و الانتشار كما يقال راح فلان ای انتشر و انبسط و قال النبی (ص) من راح الى الجمعه فليغتسل و سمى بعض الملائكة بالروحانى لخفة ابدانهم و تحركهم و انبساطهم فی كل شىء و كذا يقال رجل روحانی ... و اما بحسب الاستعمال فقد جاء لمعان كثيرة 1- جبرئيل كما قال ... و ايدناه بروح القدس 2- قال امیرالمؤمنین علیه السلام الروح ملک ... انجام: لان من تزكية النفس تحصيل تصفية الباطن و من تصفية الروح بالانوار الالهيه و الوصول الى عالم الغيب و هذه التجليه بحسب التصفيه بقدر التزكيه و الاوضاع المحمديه و الاحكام الشرعيه هى معيار هذه العداله و قانونها رزقنا الله تعالى الفوز بها