روایح گلشن قطب شاهی

● روایح گلشن قطب شاهی / تاریخ هند / فارسی ravāyeh-e golšan-e qotb-šāhī الفتی ساوجی ، الفتی بن حسین، ق 11 قمری olfatī sāvaiī, olfatī ebn-e hoseyn (- 17c) تاریخ تألیف: 1051ق درباره رویدادهای روزگار عبدالله قطبشاه (1035-1083ق) فرمانروای گولکنده دکن. در هفت «رایحه»: 1. توصیف ریاحین اخلاق حمیده و اوصاف گزیده اش که رشک فرمای گلشن جنان و غیرت فزای روضه رضوان است؛ 2. تعریف دولت سرای سعادت هوا که بنای دولت از بنیان عمارت عبارت والا خطابش یعنی از تنبیه اسم خجسته کتاب و قصر همیون سلطنت از زیر بام کلام عالی القابش اعنی از نام فرخنده صحیفه هویداست؛ 3. اوصاف رنگینی چمن فردوس بنیاد حیدر آباد، که شام از حسد نشاط خیزی خاک پاکش همچو سواد شام زلف دلگیر است و چین از غیرت انبساط بخشی هوای دلگشایش همچو خطه چین چین در هم؛ 4. وصف طرازی همیون جشن نشاط آیین که به انبساط نه عید هر سال در هشت بهشت را بر روی اهل روزگار گشوده در نه «آرایش»: 1) توصیف جشن نوروز عشرت قرین و به مدح شاهنشاه عدالت آیین، 2) تهنیت نوروز پادشاهی و مدح گستری به لزوم القاب و نام همیون ظل اللهی، 3) تعریف جشن عید قربان و در اوصاف کعبه امن و امان پادشاه عالمیان، 4) تعریف جشن عید غدیر و مدحتگری پادشاه بی شبه و نظیر، 5) تحریر جشن عید پوری یعنی هنگامه سرور چارشنبه سوری و در وصف برازنده تخت و دولت و افسر سروری، 6) کیفیت جشن عید مولود و در صفت پادشاه عاقبت محمود، 7) صفات جشن سالگره و در ستایشگری نوازنده که و مه، 8) توصیف شب برات و در مدح خسرو حمیده صفات، 9) صفت جشن عید رمضا و در ثنای نور دیده جهان و خدیو زمان؛ رایحه 5. صفت پردازی فیروز لشکر نصرت قرین، که روز دیدن و گیتی آفتاب را از تیغبندان و شب سپهره و چوکی ماه را از پاسبانان شمرده؛ 6. کیفیت ساقی نامه، که ساغری است از شراب معانی مالامال بل خمکده ای است از باده روحانی سرشار و نواسنجی مدح شهنشاه عرشش اقتدار که نشاء عدالتش ترطیب دماغ جهان و ترویح قلوب اهل زمان عطا نموده؛ 7. بیان طراوت و خرمی این گلشن که از روایح رایاحین معنی و الوان گلهای مضامین دیده نکته سنجان و دماغ معنی پروران را به نعیم ضیافت نواخته. وی به هر رایحه نامی ویژه هم داده است: 1. نکهت ریاض دولت، 2. بخور محفل جان، 3. عطر گلشن جنان، 4. شمیم ریاحین قدس، 5. نسیم گلبن فتح، 6. نشاء باده عیش، 7. بهار عالم فیض. پایان یافته در 1051ق چنان که در این رباعی در آخر کتاب آمده است: «رقم نگار سال اتمام این خجسته فرجام می‌گردد به این رباعی که در هر رکن مصراعش تاریخی مربع نشین گردیده: از روی حساب «زیور حسن» سخن ×× تاریخ شده چو نام این «رشک چمن» / بنگاشت قلم بنفشه «گلشن روح» ×× بنمود ورق «یاسمن فیض» به من». (حکیم) آغاز: روح فزایی رائحه گلشن سخن از هوای ثنای وصانعی است که جلوه قامت سرو را به سلسله جنبانی داشت ... اما بعد این گلدسته چمن که از ریاض مبدء فیاض نامی و گرامی به رنگین خطاب روائح گلشن قطبشهی ... گردیده معطر به هفت رائحه است ... انجام: از نعیم شمیم این گلشن ×× باد روشن بیان مدحت شاه ××× با تو و مهر سجع هفت لگن [فرهنگ سخنوران: 54؛ الذریعه 11: 9 و 328: 11؛ نسخه‌های منزوی 2140: 3 و 4656: 6؛ فهرستواره منزوی 1269/2 بدون نام مؤلف؟؛ مشترک پاکستان 835: 7؛ مشترک پاکستان، ج10، ص 438 (1نسخه)؛ دانشنامه زبان و ادب فارسی در شبه قاره هند، ح1، ص248]