رسالة الندامة فی زاد القيامة (ترجمه)

● رسالة الندامة فی زاد القيامة (ترجمه) = سوانح عمری = سرگذشت / تراجم / فارسی r.-on-ndāma fī zād-el-qīyāma (t.) = savāneh-e ‘omrī = sargozašt حسینی کاشانی، محمد بن علی، - 1024 قمری hoseynī kāšānī, mohammad ebn-e ‘alī ( - 1615) ترجمه رساله «الندامة فی زاد الآخرة» است که ناصرخسرو قبادیانی (394-481ق) در سرگذشت خود نگاشته است. مترجم در آغاز شرح حال کوتاهی از مؤلف آورده، سپس ترجمه رساله را شروع نموده است. این ترجمه را حسینی در «خلاصة الاشعار» رکن یکم مجلد یکم شاعر پنجم آورده است. نام نخستین را آقای تقی زاده در سرآغاز دیوان ناصر خسرو برای این کتابچه به کار برده گوید: کهن ترین جا که از این کتابچه نام برده شده؛ تذکره «خلاصة الاشعار» (ن-985-1000) می‌باشد که می‌گوید اصل آن به عربی بوده و وی آن را به فارسی گردانیده است. پس از وی امین احمد رازی در هفت اقلیم (ن-1002ق) آن را کوتاه کرده و سپس لطفعلی آذر نیز آن را در آتشکده از روی خلاصة الاشعار کوتاه کرده ولی از هفت اقلیم مفصل‌تر آورده است. این کتابچه گزارش ساختگی است از زندگانی ناصر خسرو و پر است از افسانه‌های سحر آمیز دیوان و پریان و طلسم‌ها و تسخیرها و کارهای شگفت‌انگیز که به ناصر نسبت داده شده و داستان‌های تاریخی را نیز با تناقض‌ها و اشتباه‌ها و دروغ‌های آشکار آورده است، مانند آنکه ناصر را به پیغمبری از طرف دربار خلافت بغداد (القادر بالله) به پیش ملاحده گیلان به‌الموت فرستاده است. اته می‌گوید: کتابچه «سرگذشت» در قرن دهم هجری ساخته و به ناصر نسبت داده شده، ولیکن به نقل آقای تقی زاده از مستر براون [سرآغاز دیوان (چ-1307 ص سا)] قسمت زیادی از مطالب این کتابچه در مجموعه‌ای که اشعار ناصر و جز او را دربردارد و به تاریخ 714 نوشته شده در کتابخانه دیوان هند در لندن هست؛ و بنابراین تاریخ کتابچه سرگذشت از پندار اته کهن تر می‌باشد، به‌ویژه که برخی داستان‌های آن مانند حمام‌های اسرارآمیز در کتاب آثار البلاد (ن-674ق) زکریا پسر محمد قزوینی نیز آمده است. در تذکره دولتشاه (ن-892ق) نیز افسانه‌های سحر و طلسم‌بندی و تسخیر به ناصر نسبت داده است. نسبت سحر و تسخیر و طلسم‌بندی به ناصر پیشینه بسیار دارد تا آنجا که در زمان خود وی نیز از این گفتگوها بوده است و خود بدانها اشارت کرده [دیوان ناصر (چ 1307س ص 72)] می‌گوید: «افسانه‌ها به من بر چون بندی ×× گوئی که من به چین و به ماچینم / بر من گذر یکی بیمگان در ×× مشهورتر از آذر بر زینم» [= نام ششمین آتشکده نامبردار ایران در زمان ساسانیان]. آغاز: بسمله و به نستعین - حقیقت حال او نسبا و حسبا بنگارش رساله که خود در وقایع احوال خود نوشته این است. چنین گوید کمترین خلق الله، ناصر ابن خسرو علوی ابن فارس ابن عیسی بن حسن بن محمد علی بن موسی الرضا علیه السلام که در ریعان عمر مشعوف بودم بتحصیل علوم و کمالات تا مشرف شدم بحفظ کتاب الهی و سیر تنزیل سماوی که نازل گردیده است بر پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم در سن نه سالگی و بعد از مدت پنجسال دیگر بعلم لغت و صرف و نحو و عروض و قافیه انجام: در ساعت درب آن غار بهم بر آمد و با سایر جرات آن کوه یکسان شد. این است رساله که حکیم ناصرخسروی علوی براحوال خود نبشته. اللهم اغفر للمومنین و المومنات و المسلمین و المسلمات. [رقم:] تم تم. چاپ: این ترجمه را حسینی در خلاصة الاشعار رکن یکم مجلد یکم شاعر پنجم آورده، هم چنین در آغاز دیوان ناصرخسرو در سال 1280ق در تبریز به چاپ رسیده است [نسخه‌های منزوی 761/2 که سه نسخه از این ترجمه را معرفی نموده است مقدمه زبدة التواریخ عبدالله کاشانی (736ق) از محمد تقی دانش پژوه ص 20 که در آن اظهار شده این ترجمه از صاحب خلاصة الاشعار نیست؛ فهرستواره منزوی 2184/3]