الرسالة الذهبية

● الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة / طب، حدیث / عربی ar-r.-uḏ ḏahabīyya = ṭibb-ur riḍā = aḍ-ḏahabīyyat-uṭ ṭibbīya = ar-r.-ul muḏhaba علی بن موسی (ع)، امام هشتم، 153 - 203 قمری ‘alī ebn-e mūsā, emām-e haštom (771 - 819) منسوب به حضرت رضا (ع) که برای مأمون عباسی، در بهداشت تندرستی، از راه خوراک و نوشیدنی‌ها، پوشاک، دارو، فصد، حجامت، مسواک، گرمابه و جز آنها ساخته است. در الذریعه (64: 10) دارد که آن را نخستین کتاب پزشکی و بهداشت در اسلام پنداشته‌اند و برای همین بود که مأمون دستور داده بود آن را به آب زر بنویسند و «ذهبیة» نامیده شد. دانشمندان شیعی از قرن چهارم تاکنون بر آن گزارش نوشته یا آن را به فارسی و اردو درآورده‌اند. یکی از دانشمندان سید فضل الله بن علی راوندی است که گزارشی بر آن به نام «ترجمة العلوی للطب الرضوی» دارد. محقق کرکی هم این را ذهبیه خوانده و نامه‌ای دانسته که امام به مأمون نوشته است. سید داماد در راشحه 29 رواشح (ص 99 چاپ 1311 تهران) می‌گوید: «فاما الصحيفة الكريمة السجادية فاعلى رتبة و اجل خطبا من ان تعد و تدخل في الكتب المصنفة و الاصول المدونة المروية و كذلك الصحيفة المباركة الرضوية و كذلك الرسالة المقدسة الرضوية المعروفة بالذهبية»؛ راوی این رساله محمد بن حسن بن جمهور است. نوری در مستدرک می‌گوید که سست و ضعیف دانستن نجاشی و ابن الغضائری و علامه و ابن طاوس محمد بن جمهور را چیزی نیست چه این که پسر او و راستگویان دیگر از او روایت دارند و بسیاری از روایت‌های او را کلینی و صدوق آورده و بدو گرویدند و طوسی هم به خبرهای بی‌غلو و تخلیط او گرایشی نشان داده است و در فهرست طوسی و معالم ساروی از همین ذهبیه و در فهرست قمی از ترجمه راوندی یاد گردیده است. پس آنچه در پایان امل الآمل عاملی آمده که گردآورنده «ذهبية» ناشناخته است و در هداية او هم دارد که ما بدان نمی‌گراییم بی‌پایه است با اینکه او توحید مفضل و اهلیلجه را در همان هدایه پذیرفته است. (دانش پژوه) همه آن را مجلسی در «السماء و العالم» بحار آورده است. در «فهرست» و «معالم العلماء» از کتاب‌های شیخ محمد بن الحسن بن حیدر دانسته شده است. آغاز: الرسالة الذهبية في الطب التي بعث بها الامام ... الى المأمون العباسى فى حفظ ... صحة المزاج و تدبيره بالأغذية و الأشربة و الادوية. قال امام الانام ... على بن موسى الرضا ... اعلم يا اميرالمؤمنين ان الله تعالى لم يبتل العبد المؤمن ببلاء حتى يجعل له دواء يعالج به. انجام: لكونه شرف القمر و من عمل فيما وصفت في كتابى هذا و دبربه جسده امن باذن الله تعالى من كل داء و صح جسمه بحول الله و قوته فان الله تعالى يعطى العافيه لمن يشاء و يمنحها اياه و الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين چاپ: بغداد، مطبعة المعارف، 1953م. [الذريعة 141: 15 و 364: 13 و 46: 10-47؛ رقم 266؛ منهج المقال استرابادی و حاشیه بهبهانی بر آن ص 289؛ تنقیح المقال ممقانی 306/1 و 96/2؛ و خاتمه مستدرک الوسائل از حاجی نوری؛ الإمام الصادق و المذاهب الأربعة، اسد حیدر، 47/6؛ تحف العقول، ص 645، انتشارات امیر کبیر، 1367ش؛ فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث 72/4-81؛ مكتبة امیرالمؤمنین 530/2؛ دنا 791/5-795 (114 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ سلماسی، حسن بن ابراهیم (-624) 2- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ رامهرمزی، محمد بن علی (-9) 3- الرسالة الذهبية (ترجمه)؛ محقق کرکی، علی بن حسین (890-940) 4- تحفه شاهیه عباسیه در شرح رساله رضویه ذهبیه = تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ کاشف یزدی، محمد نصیر بن قاضی (-11) 5- تحفة الرضا لذخيرة الملوک النجباء = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ واعظ اصفهانی، محمد بن ابی القاسم (-11) 6- شرح الرسالة الذهبية = ترجمه رساله ذهبیه = ترجمه طب الرضا؛ طبیب تهرانی، محمد هاشم بن محمد طاهر (-11) 7- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ حسینی مدنی، ضامن بن شدقم (-11) 8- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ عصاره شوشتری، فیض الله (-11) 9- هدیه سلیمانی = شرح و ترجمه رساله ذهبیه؛ قمی، محمد مهدی بن عنایت الله (-11) 10- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ قزوینی الموتی، محمد مومن (-11) 11- شرح الرسالة الذهبیة؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1037-1110) 12- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1037-1110) 13- عافیة البریة فی شرح الذهبیة؛ شیرازی، محمد هادی بن محمد صالح (-12) 14- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ تونی، عبدالواسع بن علامی (-12) 15- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ خاتون آبادی، محمد شریف بن محمد صادق (-12) 16- تدبیر الابدان؛ عاملی فتونی، عبدالمنعم بن عبدالعزیز (-12) 17- شرح الرسالة الذهبیة؛ موسوی فخاری، بشر بن محمد (-12) 18- الفوائد الرضویة فی شرح الرسالة الذهبیة؛ طوسی مشهدی، محمد بن حسن (-1257) 19- کنز الذهب؛ طوسی مشهدی، محمد بن حسن (-1257) 20- رساله محمودیه = شرح الرسالة الذهبیة؛ موسوی زنجانی، ابوالقاسم بن محمد کاظم (1224-1292) 21- شرح الرسالة الذهبیة؛ طباطبائی رضوی، میرزا ابوالحسن (-13) 22- الرسالة الذهبیة (ترجمه)؛ قمی، محمد بن جمهور (-13) 23- مذهب نامه؛ تائب تبریزی، اسماعیل بن حسین (-1374) 24- شرح الرسالة الذهبیة؛ کلاتی، زین الدین حسین 25- الرسالة الذهبیة (ترجمه)؛ محمد قاسم بن حکیم 26- شرح الرسالة الذهبیة؛ غلام مکنون، محمد باقر بن محمد حسین 27- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه؛ نظام ملکی، حاتم بن نظام الملک 28- تحفة الرضا = ترجمه طب الرضا = ترجمه رساله ذهبیه (7 عنوان) 29- الرسالة الذهبیة (ترجمه) (9 عنوان) 30- الرسالة الذهبیة (ترجمه) = ترجمه طب الرضا (ترجمه) 31- الرسالة الذهبیة (ترجمه) = ترجمه طب الرضا = معرفت بدن و حفظ صحت (5 عنوان) 32- شرح الرسالة الذهبیة 33- الرسالة الذهبیة (ترجمه) = ترجمه طب الرضا = معرفت بدن و حفظ صحت