الرد علی الرادین علی الاحسائی

● الرد علی الرادین علی الاحسائی / کلام و اعتقادات / عربی ar-radd ‘ala-r rāddīn ‘ala-l aḥsā’ī نظام العلماء تبریزی، محمود بن محمد، - 1271؟ قمری nezām-ol-‘olamā tabrīzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 1855) تاریخ تألیف: شعبان 1256ق؛ محل تألیف: تبریز و تهران از مطالعه آغاز رساله برمی‌آید که یکی از علماء تبریز (که مؤلف او را آخوند مکرم می‌خواند و بر پشت نخستین برگ یکی از نسخه‌ها آمده که مقصود قراچه‌داغی است) بر شیخ احمد احسائی در مورد ده سخن او اعتراضاتی ایراد کرده و گویا او را تکفیر می‌کند و مؤلف که از شاگردان و طرفداران احسائی است آن ده عبارت را نقل و شرح و توجیه می‌کند و هر گونه اعتراضی را بر او ناروا می‌داند و گاه با سخنانی تند از معترض یاد می‌کند. در مقدمه رساله نیز مؤلف به ارزش مقام علمی و معنوی شیخ احسائی اشارت دارد و اجازات و تقریظات علمای بزرگی مانند سید مهدی بحر العلوم، وحید بهبهانی، سید علی طباطبائی، میرزا ابو القاسم قمی، شیخ جعفر نجفی، شیخ موسی نجفی، سید رضا و پسرش سید عبدالله شبر (که اینان همه جز بحرالعلوم و وحید بهبهانی استاد مولف بوده اند) را درباره او می‌آورد. مؤلف درباره اعتقاد شیخ احسائی به معاد جسمانی با تفصیل بیشتر بحث می‌کند و از کتابهای خود ریاض العارفین (که می‌گوید کتاب بزرگی است) و شفاء القلوب (که هر دو در اصول عقاید است) نام می‌برد. در چند جای این رساله از نتایج سوء اجتماعی که بر اثر تفرقه‌های عقیدتی نصیب مسلمانان خاصه طبقه علماء روحانی شده است سخن می‌گوید. آغاز: الهی تاهت اوهام المتوهمین و قصرت طرف الطارفین ... اما بعد فیقول تراب اقدام المومنین ... محمود بن محمد التبریزی انه قد و جد فی هذا الزمان اقوام استهوا هم الشیطان ... حتی ادعوا علم ما لا یعلمون ... و قد سبق علیهم رجل قد سماه اشباه الناس عالما فتبعه لا حق لا یعرف من الحق دلیلا ... فکتب صحیفة معلونه فیها مسائل مسوله و عبائر مرموزه ... و المسول عنه لیس باعلم من السائل عنها ... فکفره قوم و سکت عنه آخرون فسلطنی الله على تلک الصحیفة الملعونه کالارضه فمزقتها کل ممزق ... العبارة الاولى قول او ستادی و من علیه استنادی استنادی ... فخر الموحدین الشیخ احمد بن زین الدین ... فی رسالة العلم و غیره و هو قوله ... العلم. قسمان علم قدیم هو ذاته و علم حادث. انجام: و منعتهم عن التکفیر فلم یجدی بهم نفها بل زادهم شدة و حرصا و لذا زاد غیظی فطویت کشحی عنهم و اعتزلت منهم و کتبت فی ردهم رسائل متعدده و کتبا متکثره لیردعهم عما یعلمون ... و شرعت فی تألیف هذه الرساله فی دار السلطنه تبریز و ختمتها فی دار الخلافة تهران و صینت الحدثان ... و کان ذلک فی الساعة الثالثه من لیلة الاحد من شهر شعبان.سنه ستة و خمسین بعد الماتین و الالف مستعجلا حریصا علی اتمامه. تم فی ثلاثه عشر من شهر شعبان سنه 1263 فی دار الخلافة طهران فی دار النواب الاشرف الو الا شاهزاده کیکاوس میراز طول الله عمره و زاد دولته. [دنا 588/5 (7 نسخه)]