الرد علی اصحاب العدد

● الرد علی اصحاب العدد = الرسالة العددیة = جوابات اهل الموصل فی العدد و الرؤية = اجوبة المسائل الموصلية / فقه / عربی ar-radd ‘alā aṣḥāb-il ‘adad = ar-r.-ul ‘adadīyya = jawābāt-u ahl-il mūṣil fī-l ‘adad wa-r ru’ya = ajwibat-ul masā’il-il mūṣilīyya مفید، محمد بن محمد، 336 - 413 قمری mofīd, mohammad ebn-e mohammad (948 - 1023) یکی از مسائل مورد بحث در قرن چهارم و پنجم این بوده که آیا ماه مبارک رمضان همیشه کامل و سی روز است یا اینکه برخی سال‌ها بیست و نه روز است؟ هر دو نظریه طرفدارانی داشته است که به قائلان قول اول «اصحاب العدد» و به طرفداران نظریه دوم «اصحاب الرؤیة» می‌گفتند. شیخ صدوق از اصحاب العدد بوده و در فقیه (ج 2، ص 177) از این نظریه حمایت کرده است. شیخ مفید نیز در آغاز از اصحاب العدد بوده و در حمایت و تایید آن در سال 363ق، کتابی به نام «لمح البرهان فی عدم نقصان شهر رمضان» نوشت که ابن طاووس از این کتاب در «الاقبال» مطالبی نقل می‌کند. سپس شیخ مفید از این قول عدول کرده و در تأیید قول دوم کتابی نوشته به نام «مصباح النور فی علامات اوائل الشهور» که این رساله امروز در دست نیست ولی در همین رساله سه بار به آن ارجاع داده است و در کتاب تصحیح الاعتقاد خود نیز از آن یاد کرده است. وی پس از مصباح النور این رساله را در تایید اصحاب رؤیت تألیف کرده و جوانب مختلف این مسأله را کاویده و احادیث مخالف را شاذ دانسته است. این رساله در پاسخ کسی نوشته که اهل موصل از وی خواسته بودند در این زمینه از شیخ مفید سؤال کند و آن شخص سؤالات را به اطلاع شیخ رسانیده است. لذا در برخی منابع با عنوان «جوابات اهل الموصل فی العدد و الرؤیة» آمده است (رجال نجاشی ص 401) و نام‌های دیگری هم در منابع به آن داده‌اند. نجاشی چهار کتاب در این موضوع به شیخ مفید نسبت داده که عبارت است از: 1. کتاب لمح البرهان؛ 2. کتاب مصابیح النور؛ 3. جوابات اهل الموصل فی العدد و الرؤیة؛ 4. جواب اهل الرقة فی الاهلة و العدد. هیچ یک از این چهار کتاب جز این رساله مورد بحث باقی نمانده است. آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد ... ذکرت ایدک الله ان کتاب اخ من اخواننا اهل الموصل ورد علیک یکلفک سؤالی عن شهر رمضان هل یکون تسعة و عشرین یوما کما یکون ثلاثین یوما؟ و هل اذا کان تسعة و عشرین یوما یکون شهرا کاملا ام لا یطلق علیه الکمال؟ ... انجام: فدل ذلک علی انه محض الحق و لیس من باب التقیة فی شیئ نسأل الله التوفیق و ایاه نستهدی الی سبیل الرشاد ... و الحمد لله رب العالمین. چاپ: ضمن مصنفات شیخ مفید و نیز ضمن الدر المنثور (ج1، ص 122-134) در سال 1398ق؛ ضمن مجموعه رؤیت هلال، جلد اول، به کوشش رضا مختاری و محسن صادقی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ سوم، 1388ش، ص 135-148 [ریحانه الادب 361/5؛ مقالات عربی کنگره شیخ مفید، ج 1 ص 245-249؛ دنا 804/5-805 (22 نسخه)؛ الذریعة 177/5 و 201 و 235 و 209/11]