راگ درپن

● راگ درپن = آیینه راکها = مانکتوهل / موسیقی / فارسی rāg derpen = āyīne-ye rākhā = mānkotūhol گوالیاری، فقیر الله فقیر سیف خان، قرن 11 قمری govālīyārī, faqīr-ol-lāh faqīr sayf xān (- 17c) آغاز باب یکم از خود به «فقیر الله» یاد می‌کند و می‌گوید: در 1073ق کتاب کهنه‌ای «مانکتوهل» نام، از روزگار راجه مانستکهـ (بایستی راجه مان ینکهـ باشد) که مرزبان گوالیاری می‌بوده، به دستم آمد و درباره نگارنده متن می‌گوید: نایک (معلم) بهنو و نایک بخشو و نایک پاندوی، که از دیار تلنگ جهت غسل کور کهیت آمده بود[ند]، برای راجه کتابی و در موسیقی گرد آورده بود، و من آن را ترجمه کرده «راگ درپن» (Rag-darīn) نامیدم. راجه مان ینکهـ (Man singh) درگذشته نزدیک 924ق، زمیندار کالینجار، به روزگار بهادرشاه گجرات (942-932ق) بوده است. در ده «باب»: 1. سبب تألیف؛ 2. در دانستن راگها؛ 3. در تعیین هر موسم که در آن موسم کدام راک خوانند و حرفهایی که منع کرده‌اند که در اول تصنیف نباید و تعیین اوقات گرامها؛ 4. در دانستن سرها و تصانیفی که در نغمه می‌بندند؛ 5. در دانستن سازها و نایک و نایکه و سکهی؛ 6. در دانستن عیوب گوینده؛ 7. در شناختن آوازها و رؤیت حنجره‌ها؛ 8. در دانستن اوستاد کامل؛ 9. در دانستن برنده و فایده برنده نمودن؛ 10. در باب گوینده‌ها و سازنده‌ها که در زمان ما بودند و هستند. در این باب زندگی‌نامه موسیقی‌دان‌های روزگار خود را آورده است: نخستین آنان شیخ بهاء الدین برناوه‌ای که در سال دوم پادشاهی شاهجهان (1037-1068ق) در گذشته ... و از آن میان «میرعماد» [1024ق] از سادات که پدرش از «ولایت» (ایران) آمده، که تا حال در قید حیات است. از این باب زندگی‌نامه مترجم و سفرهایش به دست می‌آید. از سویی در اینجا از سال‌های 1076-1082ق به‌گونه سال نگارش یاد می‌شود و سروده‌هایی از عبدالرحمان جامی و عطار نیشابوری، و از خود می‌آورد و می‌گوید: «در کشمیر اصلاً نغمه هندی نیست، جز فارسی»، و نیز از نغمات فارسی که با هندی موافق است نام می‌برد. (احمد منزوی) [دنا 532/5؛ موسیقی نامه 162؛ نسخه‌های منزوی 3895]