ذم دنیا

● ذم دنیا / اخلاق / فارسی zamm-e donyā واعظ گیلانی، عبدالوحید بن نعمت الله، ق 11 قمری vāʻez-e gīlānī, ‘abd-ol-vahīd ebn-e ne‘mat-ol-lāh (-17c) در صدر نسخه نوشته شده: «باب در بیان حقیقت دنیا که دار اعمال است و سرای اکتساب اسباب نقصان و کمال»، با مطالعه در مضامین و مطالب کتاب و اسلوب عبارتی دانسته شد که این همان «کتاب ذم دنیا» است که در مؤلفه دیگرش موسوم به «سر العالمین» مکرراً آن را یاد کرده و این را تکمله مطالب آن کتاب قرار داده است. در دیباچه در تعریف کتاب آورده است: «اکثر قرآن مشتمل است بر ذم دنیا و صرف خلق از آن و دعوت ایشان به سوی آخرت بلکه مقصود از ارسال رسل و بعثت انبیاء همین است و مبعوث نشده‌اند مگر برای همین پس از غایت ظهور این معنی احتیاج به استشهاد به آیات قرآن نیست اما بعضی از اخبار که وارد شده در مذمت او گفته می‌آید» مؤلف در ضمن تمثل به اشعار زهدیه بلغاء نموده. جمله از عناوین کتاب نوشته نشده است به این جهت تبویب صحیح آن دانسته نشد. جملات اول مطالب کتاب: «... بدان که دنیا سرهمه شرها است الخ ... بدان که یکی از جادوئی دنیا آنست که خود را به تو مینماید الخ ... دیگر از غرور مردمان بدنیا و سحر وی بدان که احوال بر سه گونه است الخ ... دیگر در لین ماخذ او و خشونت مصدر او الخ ... بدان که اهل دنیا در لذتی که می‌یابند الخ ... در غره شدن خلق بدنیا الخ - فصل اگر بر اوصاف واقف شوی تو را یقین میشود که او خورده فروشی است کهدر دکان او جز متاع غرور نیست الخ ... بباید دانست که دنیای تو و آخرت تو عبارتند از دو حالت الخ ... همانا گوئی که می‌خواهیم که آنچه در دنیاست و خدایراست بدانم الخ. باب در بیان سبب اشتغال خلق باشغال دنیویه. فصل این ملعونه که صفت او از هزار یکی الخ ... ای عزیز بدان که ایزد نوع انسانرا سفری الخ ... نقاشان قضا و قدر که مهندسان اشکال وجودند هیچ رقم الخ. فصل بدان که قافله ارواح انسانی درین منزل الخ. فصل جمیع مرابت و منازل شریفه الخ.» آغاز: حمد و سپاس و شکر بی قیاس خدایرا که اولیاء خود را بغوایل دنیا. انجام: و سعادت وصال بر دوام کن یا ذالجلال و الاکرام. [فهرستواره منزوی 458/6]