ذخیره کامله

● ذخیره کامله = ذخیره جراحی / طب / فارسی zaxīre-ye kāmele = zaxīre-ye jarrāhī حکیم محمد علی بن رجبعلی، ق11 قمری hakīm mohammad ‘alī ben rajab-‘alī (- 17c) نگاشته در روزگار شاه صفی صفوی (1038-1052ق) جراحی است در شش «فصل» و سی «باب» و یک «خاتمه» در دو «جمله»: فصل 1. بیان هوا و ضرر زخمهای بدن و نگاه داشتن آن؛ فصل 2. شناختن و دانستن داروها و به عمل آوردن و شستن و نگاه داشتن آن (مرتب بر حروف تهجی)؛ فصل 3. وصیت استادان در این علم و آداب آن و محافظت خود نمودن؛ فصل 4. دانستن فصلهای سال که هر فصل زخم را چون نگاه بدارند و چه مرهم گذارند و صاحب زخم در چه جا مقام کند و اشربه و اطعمه چه خورند؛ فصل 5. دانستن و شناختن آلات بریدن و شکافتن و نگاه داشتن آن؛ فصل 6. دانستن مرهمهای پخته و صفت پختن آن. فهرست ابواب کتاب: 1. خوردن زخمها که از زخم فولاد باشد مثل شمشیر و تیر و خنجر و کارد و تفک [همان است که ما «تفنگ» می گوییم] و پیکان ماندن در زخم و گلوله ماندن در مقام زخم خواه استخوان و خواه در گوشت و صفت بستن زخم و بیرون آوردن پیکان و غیره؛ 2. دانستن آلتهای زهردار که به آن زخم زده باشند و هر چه بزهر آب داده به موضعی رسانیده باشند بیرون آوردن زهر از آن زخم؛ 3. در زدن چوب و سنگ و ضربه و سقطه و شکافتن و افتادن و افتادن و کوفته شدن موضع از اعضا؛ 4. سوختن با آتش و آب گرم و روغن جوشیده و آنچه بدان ماند؛ 5. کشیدن نوره و زخم شدن از آن و آبله زدن از چیزهای گرم مثل آب گرم و غیره؛ 6. گزیدن مار و عقرب و حیوانات موذیه و زخم دندان ایشان و بوزنه و پلنگ و یوز و سگ دیوانه و جمیع حیوانات گزنده و علاج آن؛ 7. سیاست پادشاه مثل بریدن دست و پا و قضیب و خصیه و کشیدن میل در چشم و بیرون آوردن حدقه چشم؛ 8. شکافتن خنازیر و نفحه و آنچه توان شکافت؛ 9. دمل و مادهای گرم که پدید آید و خارش کردن آن گرم یا سرد؛ 10. خوردن سیخ خرما و آبگینه و نی و استخوان و هر چه به گوشت رسد و زخم کند یا در آن شکسته شود؛ 11. سرطان و داخس که کژدم گویند؛ 12. غذاها و شراب ها و آنچه در خمها بکار دارند؛ 13. سرما رسیدن بدست و انگشتان و غیره؛ 14. دانستن و بزیر آمدن ملاذه یا افتادن آن و عوام آن را کوج گویند؛ 15. تباه شدن ناخن و بریدن و شکستن و زخم آن؛ 16. زخم اطفال و طاونو و برک و اینانک و کچل و شرینه و ورم اعضای ایشان؛ 17. آنچه نیش باید داد که کجا باشد توان نیش دارد و چه جا توان و کی باید نیش داد؛ 18. بواسیر و نواصیر و جزام (كذا) و کریون؛ 19. زخم آبله و آتشک و آنچه بدان ماند؛ 20. آبله و آتشک فرنگ و علاج آن؛ 21. آداب چوب چینی خوردن؛ 22. زخم که کرم افتاده باشد یا بو زده و ناصور شده باشد؛ 23. بیرون آمدن دانها؛ 24. شکستن اعضائی که تخته بران بندند یا خرد شده باشد بالا آرند مثل استخوان سینه و غیره؛ 25. بیرون شدن بندی از مقام خویش و بجا آوردن آن؛ 26. رشته و وباء و حذر از آن؛ 27. خراج و در پستان و زخم آن؛ 28. ترکیدن قلمهای پا و دست و بازو و ران و پهلو و هر استخوان که بترکد؛ 29. زخم‌هایی که دور آن زخم احتیاج بداغ کردن باشد؛ 30. زخمی که بر سر پیوند افتد و رگ‌هایی که به جهد و کنده شود با بر رگ‌ها یا زخمی که در اندرون گوشت و استخوان باشد؛ خاتمه: در داروهای بیهوشی که از برای بریدن و شکافتن و داغ کردن بسازند که آن بکنند آن کس خبردار نشود، جمله اول: در ساختن خشک داروها و روغن ها و موم روغنها و غیره، جمله دوم: در وصف قهوه و چای خطائی و پختن آن و مرهم‌های متفرقه و تمام شدن کتاب. از این جراحان در آن یاد شده است: میرزا جبلی بغدادی، ساروخان فرنگی، کاوس خان استنبلی، ابوادریس جراح سلطان مراد پادشاه، علا زرعلای جراح بغدادی، ابوجریح فیلان نوید جراح، افلاطون زخم بند چلپی بغدادی، میرزا ادریس اشففی، جمشید تاج‌ور، ساروخان نوروزی، ابوعمال هروی، مسیح الزمان جراح حافظ پاشا در بغداد، سهیل غروش، ملک طوفان جراح، مسیح الزمان سکندری، ابوعمران هروی تفتی، یوحنای اژدرکش، ابونقاش دمشقی، علازرعلای دمشقی، خلیفه مصری جراح، یوحنای نوروزی. آغاز: بسمله سپاس و ستایش حکیمی را که عظمت و بزرگی او بی زوالست و ذات کمال و صفاتش بی زوال [دنا 483/5 (3 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 3472/5]