دیوان مسیحی

شاعر معاصر سلطان محمد خدابنده صفوی است (985-996ق) که ترجمه وی در هیچیک از تذکره‌ها مسطور نیست؛ آنچه که از اشعار او برمی‌آید و تا اندازه‌ای مبین احوال شاعرست این است: «مطرب بیا بقول مسیحی دمی بساز ×× منگر بدان که از می دوشینه بیخودست / عشاق را نواز که امروز در عراق ×× گلبانگ کوس نوبت سلطان محمدست / ساقی قدحی باده که ملک همدان است ×× بی باده مپندار که عاشق همه دانست / تبریز خرابست، بده باده که حالا ×× سرخاب سرشکم سوی بغداد روانست»؛ اسرار نقطه: «چو بست کاتب جان بردو حرف امر نقط ×× کشید هر دو جهان را بدان نقط درنط / اگر چه گشت الف اول حروف کلام ×× و لیکن آخر نقطه بود بحکم وسط / وجود نقطه چو دریاست فی المثل که حروف ×× شناورند بدان لجه عمیق چو بط / ظهور حرف گر از نقطه شد پدید لیک ×× محیط گشت در اشیا زروی حرف نقط / بنقطه حرف شناس از خطوط وجه حسن ×× بخوان کلام الهی مرو براه غلط / مثال نقطه اصلی و درک اهل خرد ×× چنان بود که لب خشک و تشنه برلب شط / مسیحیا مکن این سر نقطه را پیدا ×× که هر کسی نکند درک اصل خط بنقط»، «همچو مسیحی گر شدم دور از وطن عیبم مکن ×× آری کند عشاق را دور از وطن آواره دل»؛ دو قصیده نیز در مدح و منقبت نبی و وصی او (ص) دارد، یکی به ردیف «پرده» و دیگر به ردیف «پای» و از آنجاست: «محمد عربی آنکه در شب معراج ×× نشد حجاب میان وی و خدا پرده / زبعد احمد مرسل امام چونکه علی است ×× نکرد فرق یکی موی ازان دو تا پرده»، «شاهنشه دو کون علی آنکه قدر او ×× بر فرق سدره زد زسر اقتدار پای / افتاده ام بخطه کاشان چو خاک و خوار ×× خواهم برون نهم بسفر زین دیار پای». مسیحی ترجیع‌بندی موحدانه نیز دارد که به منظور شناسایی بیشتر وی بندی از آن نقل می‌شود: «هر که با عشق آشنا باشد ×× باید از خویشتن جدا باشد / چون زهستی خویش فانی شد ×× زنده عالم بقا باشد / درگذشت از جهان کبر و ریا ×× محرم راز کبریا باشد / گر درد پرده حجاب از خود ×× همچو گل همدم صبا باشد / گر شود خاک راه پیر مغان ×× درهمه دیده توتیا باشد / محتسب هیچ عیب مانکنی ×× بقضایت اگر رضا باشد / از مسیحی مپرس مذهب و کیش ×× مذهب ماره خدا باشد / که درین دار نیست صورت غیر ×× اوست اندر میان کعبه و دیر».