دیوان القصاید

● دیوان القصاید / شعر / فارسی d.-ol qasāyed آرانی، حسن بن یعقوب، - 1310 قمری ārānī, ḥasan ebn-e ya‘qūb ( - 1893) مجموعه‌ای از سروده‌های ملاحسن آرانی است که نوعا مدایح و مراثی‌های اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام است. داعی این مجموعه را در سال 1266ق در هشت باب و خاتمه‌ای گردآورده و در مقدمه از ناصرالدین شاه قاجار یاد کرده است. باب‌های هشت گانه: 1. ذکر قصاید خمسه در تحمید و ثناء و آلاء و نعماء خداوند جل جلاله؛ 2. بیان پنج قصیده مخصوصه به مدایح جناب رسالت مآب (ص)؛ 3. طی قصاید هجده‌گانه در مناقب امیر المؤمنین علیه السلام؛ 4. تحریر نوزده قصیده در شأن بانوی قیامت و خاتون جنت فاطمه زهرا و ائمه هدی از ذریه او؛ 5. تقریر نوزده قصیده در خصوص شهدای کربلا و بعضی از امام‌زادگان و علما و بی‌اعتباری دنیا و وصف الحال؛ 6. بیان ترکیب‌بند متعدده که بعضی در شأن چهارده معصوم و در مراثی سیدالشهداء علیه السلام است؛ 7. بیان منظومه بر طریق مثنوی از جهت سرگذشت وقایع کربلا و کوفه و شام نسبت به اهل بیت سید انام، مشتمل بر پنج مجلس و در این باب است ملحقات از اشعار محدوده از قبیل قصاید و مراثی و غیره که از نتیجه طبع به ظهور آمده (داعی در این باب، شش بند از سیزده بند صباحی بیدگلی - در اقتفای به ترکیب بند محتشم کاشانی - را به صورت مخمس درآورده است)؛ 8 بیان چهل معجزه باهره جناب امیرالمؤمنین علیه السلام به طریق نظم؛ خاتمه: در بیان بعضی از اشعار مناسب احوال روزگار از قبیل قطعات و رباعیات و غیر آنها. (از جمله: مطالب خاتمه: 29 دوبیتی با قافیه‌ای حروف تهجی از الف تا یاء اندرز به فارسی سره، در توحید و نبوت 24 بیت بی‌نقطه، بحر طویل: بارک الله قلم صنع حکیم ازلی صانع بی چون صمدلم یزلی آنکه ز انوار جلی نور تجلی به ظهور آورد ...). تنها نسخه شناخته شده از این دیوان در نزد یکی از نوادگان شاعر در قم نگهداری می‌شود و از روی همین نسخه در سال 1383ش آقای شیخ حبیب الله سلمانی آرانی آن را در 390+هجده صفحه به چاپ رسانده است. در مقدمه نسخه چاپی به شرح حال و سبک شعری داعی اشاره شده است.