دیوان عرفی شیرازی

● دیوان عرفی شیرازی / شعر / فارسی d.-e ‘orfī-ye šīrāzī عرفی شیرازی، محمد بن علی، 963؟ - 999 قمری ‘orfī šīrāzī, mohammad ebn-e ‘alī (1556 - 1591) عرفی تخلص سید محمد بن خواجه زین العابدین علی بن جمال الدین شیرازی است به سال 963 در شیراز به جهان آمده و بسال 999 در هندوستان وفات یافته و دیوان این شاعر شامل قصاید و مقطعات و غزلیات و مثنوی و رباعی و لغز و ساقی‌نامه می‌باشد. چنان که در مقدمه نخستین نسخه دیوان عرفی نگارش یافته شاعر در هنگام مرگ وصیت نمود که همه پیش‌نویس‌های اشعار او را به کتابخانه خان خانان فرستند که در آنجا ضبط گردد و این خان بزرگوار هم به سال 1024 محمد قاسم اصفهانی سراجا تخلص را به جمع و ترتیب اشعار عرفی مأمور نمود. وی در یک سال و نیم این کار را به انجام رسانید و دیوانی کامل مشتمل بر چهارده هزار بیت از اشعار عرفی ترتیب داد. این دیوان گذشته از مندرجات اول دیوان عرفی، مثنوی «مجمع الاکابر» او را که برابر مخزن الاسرار ساخته و در حدود 1400 بیت می‌باشد و بدین بیت آغاز گردیده: «بسم الله الرحمن الرحیم ×× موج نخست است ز بحر قدیم»؛ و مثنوی ناتمام او را که در داستان «خسرو شیرین» انشاء نمود، و پس از مقدمات، در اول مطلب مانده و در حدود 440 بیت است با این آغاز: «خداوندا دلم بی نور تنگست ×× دل من سنگ و کوه طور سنگست» را شامل است و اشعار دیگر عرفی را هر یک به جای خود قرار دارد و عبدالباقی نهاوندی مؤلف ماثر رحیمی پس از سال 1028 دیباجه‌ای مبنی بر معرفی شاعر و تاریخچه جمع و ترتیب دیوان وی نگاشته است. آغاز: اقبال کرم می‌کرد ارباب همم را ×× همت نخورد نشتر آری و نعم را چاپ: مکرر چاپ شده؛ مدراس، سنگی، 1276ق، وزیری بزرگ، 150ص [الذريعة 712/9؛ نسخه‌های منزوی 2437/3؛ فرهنگ سخنوران 387؛ مشار 744؛ مكتبة امیرالمؤمنین 281/1؛ مشترک پاکستان 704/7-717؛ دنا 283/5-289] شرح و حواشی: 1- شرح دیوان عرفی؛ مهردار، عمر نزهت (-1192) 2- شرح دیوان عرفی؛ صفی پوری، احمد بن عبدالرحیم (-13) 3- شرح قصائد عرفی (2عنوان)