دیوان الصبابة

● دیوان الصبابة = قصاید الصبابة / شعر / عربی d.-uṣ ṣabāba = qaṣāyid-uṣ ṣabāba ابن ابی حجله، احمد بن یحیی، 725 - 776 ؟ قمری ebn-e abī hajale, ahmad ebn-e yahyā (1326 - 1375) مشتمل است بر یک مقدمه متضمن 5 فصل در تفسیر عشق و بیان تعریفاتی که برای عشق گفته شده و مسائلی مرتبط به آن مانند آنکه پیدایش عشق اختیاری و یا اجباری و خارج از اختیار است، بیان مراتب عشق و غیره و 30 باب و یک خاتمه در بیان حال جمعی از عشاق که در هجر و حرمان جا نداده و یا در راه وصال دست از جان شسته‌اند. فهرست ابواب کتاب را که هر یک درباره یک موضوع بسیار جالبی است مربوط به عشق و عاشقی مانند: نخستین دیدار، تغییر حالت عاشق هنگام دیدار معشوق، فاش ساختن و کتمان کردن راز عشق، رنجهای عشاق، روابط نامرئی و درونی محبوب و حبیب و نقل پاره از اخبار و تواریخ گرفتاران بند محبت در دیباچه ذکر کرده و باب 29 متضمن بیان حال کسانی است که در عصر مؤلف به عشق‌ورزی شهرت یافته‌اند. این کتاب از لحاظ موضوع بسیار نزدیک به کتاب روضة القلوب است که در قاهره چندین بار چاپ گردیده و متضمن قطعات نظم و نثر و حکایات بسیار جالبی است. اینک قسمتی از سخنان مؤلف که درباره معرفی کتاب و هم نمونه‌ای از آن است نقل می‌شود: «اما بعد فان کتابنا هذا: کتاب حوی اخبار من قتل الهوی ×× و سار بهم فی الحب فی کل مذهب / مقاطیعه مثل المواصیل لم تزل ×× یشبب فیها بالرباب و زینب. فهم ماهم تعرفهم بسیماهم قدتركهم الهوى كهشيم المحتضر و اصحبوا من علة الجوى على قسمين فمنهم من قضى نحبه و منهم من ينتظر فهم ما بين قتيل و شهيد ...». به‌طوری که در دیباچه دیوان الصبابه تصریح شده است پس از آن‌که مؤلف آن را تألیف کرده، به دستور و فرمان ملک ناصر آن را که هنوز مسوده بوده است پاکنویس و به نام وی کرده و از وی به تجلیل فراوان نام برده است. قصیده بلندی نیز در مدح وی و تعریف کتاب گفته و در آخر آن قصیده پس از آنکه از کتاب طوق الحمامه و کتاب منازل الاحباب که هر دو از لحاظ موضوع مشابه این کتاب اند نام برده و تألیف خود (دیوان الصبابه) را بر آن دو ترجیح داده، از کتاب سکردان نیز نام برده و متذکر گردیده است که این کتاب نیز مانند آن تألیف، مورد نظر ملک ناصر گردیده و پس از انجام قصیده چنین گفته است: «نعم الفته باسم مولانا السلطان على الوجه المشروح و توليت لاجله عمله بنفسی فجاء كما قيل عمل الروح للروح. اهيم بمن هام الحبيب بحبه ×× الا فاعجبوا من ذاالغرام المسلسل. و سلکت فی تألیفه الاختصار والاقتصار علی النوادر القصار...» (عبدالحسین حائری) آغاز: بسمله، الحمدلله الذی جعل العاشقین باحکام الغرام رضی واحبب اليهم الموت فی حب من يهوونه فلا تکن یافتی للعذل متعرضاً ... چاپ: این دیوان در متن همراه با «تزیین الاسواق» در هامش، به سال 1291ق چاپ شده [الذريعة 17/9 و591؛ معجم المطبوعات -28؛ كشف الظنون ج 1-514؛ فهرست دارالکتب 135/3؛ الاوقاف العامة موصل 105/4]