دیوان سیف اسفرنگ

● دیوان سیف اسفرنگ / شعر / فارسی d.-e sayf-e esfarang سیف اسفرنگی، 581 - 666 ؟ قمری sayf-e esfarangī (1186 - 1268) این دیوان شامل مدایح خوارزمشاهیان از سلطان علاءالدین محمد بن تکش بن الب ارسلان (596-617) که او را سلطان سنجر و اسکندر ثانی خوانده‌اند تا سلطان جلال الدین آخرین پادشاه این دودمان و درباریان و دانشمندان این عصر و سلطان تاج الدین محمود پادشاه کرمان و امیر عمید قطب الدین حبش که از امراء مغول و از طرف جغتای و جانشینان او اداره ماوراء النهر بدو برگزار بوده و غزلیات و مقطعات و رباعیات و ترکیب بند و غیره می‌باشد و دولتشاه شماره ابیات آن را دوازده هزار و هدایت ده هزار معین نموده‌اند و نسخه شماره 282 کتابخانه سپهسالار تقریباً شامل 11000 بیت می‌باشد با اینکه برگ‌هایی هم از آن افتاده است. سیف الدین بیشتر به طرز خاقانی و ظهیر فاریابی راغب بوده و اشعار حماسی زیاد دارد در تمام دیوان او تخلصی نیست و از طرفداران و دوستان اهل بیت پیغمبر اکرم (ص) بوده و در این باب ابیاتی چند در این دیوان موجود است و از آنهاست: «تو دانی که بر اهل دین سخت باشد ×× بجای علی دیدن آل مروان / زانکه در باب امامت ز پیمبر بیقین ×× هست بر جمله اولاد علی نص علی». در این دیوان آمده: «مرا مادر پس از تاریخ هجرت ×× بسال پانصد و هشتاد و یک زاد / نهال عمر من هفتاد و نه سال ×× چو طوبی هر زمان از نو بری داد / اگر فرزند جسمانی نبودم ×× که گیرد در جهان از نام من یاد / مرا فرزند روحانی بسی هست ×× که جان غمزده زیشان شود شاد / تن من گر بمیرد تا قیامت ×× بقای جان فرزندان من باد» (ص 321 نسخه دانشگاه)، نیز: «بنده که بنظم و نثر امروز ×× بر مدح تو میکند زبان راست / جز پای چپی ز تیر گردون ×× دارد همه چیز چون کمان راست». از این شعرها برمی‌آید که سیف در 581 زاده و کمینه 79 سال زیسته و فرزندی نداشته و پای چپ او هم لنگ بوده است. در این دیوان ستایش شده از: ابوجعفر، علی حبش، نظام الملک، فخرالدین صدرالملک، اوحد الدین محمد، شمس الدوله وزیر حسنی، شمس الدین فخرالملک، عمدة الاملک قوام الدین محمد، علاء الدین، علاءالملک بکی، خواجه ناصر الدین محمد سید قوام الدین علاء الملک، جلال الدین عزالملک، اتابک قطب الدین محمود، کمال ادلین احمد، صد راجل، حمید الدین، شمس الدین ابوجعفر طاهر، خواجه فخر الملک، مجیر الملک علی، اصیل الدین، سیف الدین حسن، بهاء الدین، ضیاء الدین بهاء الدین محمد، سید اجل برهان الدین حسنی، خواجه شمس الدین، ناصر الدین محمد بن صالح، علاءالدین سنجر، عمدة الملک وزیر، صدرالدین ابونصر، علاء الملک، سید شمس الدین محمد، خواجه علی ظهیر الدین، سیف الدین باخرزی، فتح آبادی بخارایی، فخر الدین، یکی از آل برهان، حسام الدین علی، صدر جهان، ثقة الملک ابونصر علی مجد الدین، سید علی حسنی، جلال الدین محمود، غیاث الدین دادبک سپهسالار، عماد الملک محمد، برهان الدین، شمس حدادی شاعر، سیف الدین، فخر الملک طاهر بن بونصر، ملک اختیار الدین خجندی، نظام حدادی، نظام الملک مسعود، مؤید الملک حسن، مجدالدین ثقة الملک، شمس الدوله، برهان الدین شیخ الاسلام، علاء الملک جلال الدین محمد، دستور جهان خواجه ثقة الملک، ناصر الدین، علامه رضی دین، شمس الدین، قطب الدین حبش، بهاء الدین، شرف الملک، نصرة الدین، ابونصر. چاپ: دیوان اسفرنگی، چاپ مولتان - پاکستان [تاریخ ادبیات دکتر صفا 794/2؛ الذریعه 484/9؛ نسخه‌های منزوی 1873/3 «کلیات» و 2367 «دیوان»؛ ریحانة الادب 144/3؛ فرهنگ سخنوران 283] شرح و حواشی: 1- شرح دیوان سیف اسفرانگی؛ خواجه محمد سروقد