دیوان خاوری شیرازی

● دیوان خاوری شیرازی / شعر / فارسی d.-e xāvarī-ye šīrāzī خاوری شیرازی، فضل الله بن عبد النبی، 1190 - 1267 قمری xāvarī šīrāzī, fazl-ol-lāh ebn-e ‘abd-on-nabī (1776 - 1851) از میرزا فضل الله بن عبدالنبی خاوری شیرازی که به روزگار فتح علی شاه می‌زیسته است و در 1239 گردآوری شده است. دیوان قصاید اوست و سپس ترکیب بند و غزلیات است به ترتیب حروف تهجی و با تخلص خاوری، رباعیات نیز به ترتیب تهجی. فهرست موضوعات مثنویات و قطعات چنین است: تاریخ وفات سید محمد 1220، در تعریف پرده تصویر همایون، در صفت گرمای ارض راه خراسان، تعریف مملکت فارس، در عزیمت خسرو عالم به شکارگاه، تاریخ وفات نواب شاهزاده سلطان احمد میرزا در 1237، تاریخ وفات آقا محمد درویش که جد مادری شاعر می‌باشد، در طلب اسب، تاریخ توپ مسمی به شهاب، در طلب انگشتر لعل، استدعای فرمان مستمری، در طلب عبا به جهت غریبی از سادات خراسان، تاریخ توپ مسمی به رعد، تاریخ توپ مسمی به خصم افکن، تاریخ توپ مسمی به زلزله، تاریخ وفات محمد حسین بیک، تاریخ حسینیه، خواهش مرخصی عزیمت مشهد مقدس رضوی، تاریخ توپ مسمی به عدو شکاری، تاریخ توپ مسمی به صاعقه، تاریخ وفات شاهزاده محمد علی میرزا متخلص به دولت، تاریخ وفات میرزا باقر تفرشی. یک مقدمه است که به خامه یکی از دوستان نزدیک خاوری است در سر گذشت او. در اواخر مقدمه آمده: «در هنگام ترتیب این کتاب مستطاب، تذکره مسمی به انجمن خاقان من تالیفات جناب ... محمد مدعو به فاضل خان جارچی باشی دیوان همایون، میرزای معزی الیه به منصب کتابت اسرار تحفه ملوکانه و ملفوفه نگاری خاصه ... ممتاز و سر افراز نبود. چند شعری که در آن کتاب مستطاب نوشته شده از اشعار قدیم ایشان است که اکنون اکثری از دیوان چون دو سه نفر از شعرای سلف و خلف را در تخلص با وی شرکتی ... در این سال خجسته فال که سنه یک هزار و دویست و سی و نه هجری است و اشعار خود را مدون نموده ... بود این ذره بی مقدار نظر به وفور الفت و استیناس با آن دوست حق شناس به تسطیر این دیباچه ... پرداخت و شطری از احوال ... او را مذکور ساخت ... تم الرساله فی تقریر الدیباچه». آغاز: بسمله. الحمدلله الذی جعل لسان الشعراء و مفتاحا لابواب کنوز العرفان ... هذه التحرير لناظمه و هذه النظم لمحرره فضل الله الحسنى الشيرازى المتخلص بخاوری ... بسمله در توحید باری ... در بحر هزج متمن گوید: زهی رزاق انس و جان خهی خلاق جان بخشا ×× خداوند خداوندان جهانبان جهان آرا [فرهنگ سخنوران ص 186؛ الذریعة 288/9؛ نسخه‌های منزوی 2315]