دیوان حافظ شیرازی

● دیوان حافظ شیرازی / شعر / فارسی d.-e hāfez-e šīrāzī حافظ شیرازی، شمس الدین محمد، - 792 قمری hāfez-e šīrāzī, šams-od-dīn mohammad ( - 1390) بنا بر مقدمه‌ای که معاصر وی محمد گل اندام ــ که از نگارش وی ظاهر است در مجلس درس قوام الدین عبدالله با خواجه شریک در استفاده بوده ــ نگاشته است، خواجه به نظم و ترتیب اشعار خود نپرداخته و استاد مکرر دستور فرموده که گل اندام بدین کار مبادرت نماید ولی تا پس از مرگ استاد و خواجه موفق بدین کار نگردیده و پس از آن به جمع و ترتیب آن پرداخته است. اشعار خواجه از همان عصر و اوان انشاء مطلوب عام و خاص گردیده و خواجه را هم شهره آفاق کرده است. گروهی از معاصرین هم به وی رشک برده و خود وی در مقطع غزلی گفته: «حسد چه می‌بری ای سست نظم بر حافظ ×× قبول خاطر و لطف سخن خداداد است». همین مطلوبیت و زیادی نسخه برداشتن از آن باعث تحریف و تصحیف بسیار در آن گردیده و اشعار دیگران هم که اندک شباهتی به اشعار حافظ داشته، در دیوان او داخل شده و تشخیص آن بسیار کاری دشوار و جز ادیب بارع و سخن شناس ماهر نمی‌تواند غث را از سمین و اصل را از بدل تشخیص دهد، خوشبختانه جناب آقای محمد علی فروغی (ذکاء الملک) انتخابی که در مدت سی سال از دیوان حافظ نموده و ذوق سلیم ایشان حاکم بر صحت نسبت آنها بدان شاعر آسمانی بوده، چاپ و نشر داده‌اند. محمد مؤمن در فائده چهارم از مقدمه عروض خود می‌گوید: مجموع اشعار که از خواجه به نظر رسیده در بیست و سه بحر زیاده نیست. خواجه اگر چه در فن غزل مهارت کامل داشته ولی قصاید و مقطعات و رباعیات و مخمسات و ترجیع‌بند و ساقی‌نامه (مثنوی) و غیره نیز دارد. دیوان وی به زبانهای زنده ترجمه گردیده و چندین شرح بر آن نگارش یافته است. (مایل هروی) آغاز: الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها ×× که عشق آسان نمود اولی ولی افتاد مشکلها / ببوی نافه کاخر صبا زان طره بگشاید ×× تاب جعد مشکینش چه تاب افتاد در دلها آغاز دیباچه: حمد بی حد و ثنای بی عد و سپاس بی قیاس مر حضرت خداوندی را که جلت عظمته که جمع دیوان حافظان ارزاق به پروانه سلطان ارادت چاپ: مکرر چاپ شده [الذریعة 222/9 - 224؛ نسخه‌های منزوی 2276/3-2277؛ مشار فارسی 724/2 و 2224 و ج3 ص 2276-2291؛ مشترک پاکستان 447/4-473 (324 نسخه در پاکستان)، دنا، ج5 ص 107-125؛ کتابشناسی حافظ، مهرداد نیکنام، تهران، 1367ش] شرح و حواشی: 1- شرح دیوان حافظ؛ سودی، محمد (-1000) 2- مرج البحرین = شرح دیوان حافظ؛ ختمی لاهوری، عبدالرحمان بن سلیمان (-11) 3- بحر الفراسة اللافظ فی شرح دیوان الحافظ؛ خویشگی، عبدالله بن عبدالقادر (1043-1106) 4- لطیفه غیبیه = لطیفه غیبی = لطائف غیبیه = شرح دیوان خواجه حافظ شیرازی؛ دارابی، شاه محمد بن محمد (1027-1147) 5- طور معانی = شرح طور = شرح مشکلات دیوان حافظ = طومار معانی؛ ابراهیم آبادی، زین العابدین (-12) 6- کشف الراز فی حل اشعار مشکله خواجه شمس الدین محمد شیراز؛ مشفق، پیرمراد (-1237) 7- شرح اشعار حافظ؛ خوئی، مصطفی بن محمد (-13) 8- شرح دیوان حافظ؛ رضوی لکهنوی، محمد صادق علی (-13) 9- تضمینات حافظ؛ نجم اصفهانی، محمد (-14) 10- شرح دیوان حافظ؛ تهتلی، عبدالرحمن 11- تحفة الناظمین = شرح دیوان حافظ؛ وسیم، محمد 12- حواشی دیوان حافظ؛ نیکولای فرانسوی 13- شرح دیوان حافظ؛ محمد ابراهیم بن محمد سعید 14- شرح اشعار حافظ؛ آزاده، محمد بن محمد 15- اصطلاحات دیوان حافظ (4 عنوان) 16- توجیه اشعار حافظ 17- شرح اشعار حافظ (2عنوان) 18- شرح اصطلاحات دیوان حافظ 19- شرح اصطلاحات دیوان حافظ = اشارات دیوان حافظ 20- شرح اصطلاحات دیوان حافظ (2 عنوان) 21- شرح دیوان حافظ (7 عنوان) 22- شرح غزلیات حافظ 23- شرح لغات دیوان حافظ 24- فرهنگ دیوان حافظ (4 عنوان) 25- فرهنگ لغات دیوان حافظ شیرازی