دیوان اهلی شیرازی

● دیوان اهلی شیرازی / شعر / فارسی d.-e ahlī-ye šīrāzī اهلی شیرازی، محمد بن یوسف، 858 - 942 قمری ahlī šīrāzī, mohammad ebn-e yūsof (1454 - 1536) در نسخه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران (شماره 32-ج) این منظومه‌های او دیده می‌شود: 1. نخستین قصیده مصنوع که اهلی شیرازی پس از دیدن قصیده مصنوع سلمان ساوجی و در ستایش نظام الدین میر علی شیر نوایی(م 906) با دیباچه‌ای نثری ساخته است و سه قطعه دیگر از آن بیرون می‌آید، آغاز: «حمدی از حد افزون و سپاس از قیاس برون سزاوار صانع بیچون ... نسیم کاکل مشکین کراست چون تو نگار ×× شمیم سنبل پرچین کراست مشک تتار»، انجام: «عهد او سکر مرا کرده تمام ×× مدح او سحر مرا کرده حلال / عمر او را عدد سال دو صد ×× سال او صد به مه و هر مه صد سال» 2. دومین قصیده مصنوع او در ستایش سلطان یعقوب خان (م 896) با دیباچه نثری، یک غزل و یک بیت و سه قطعه از این بیرون می‌آید، آغاز: «دیباچه قصیده مصنوع ثانی در مدح حضرت یعقوب خان ،حمد بی حد و سپاس بی قیاس مر حضرت عزت را ... هوای جنت کویت نسیم عنبر بار ×× فدای نکهت مویت شمیم مشک تتار»، انجام: «او را کرم عام و طمع کار همه ×× داده کرم او هوس اهل سؤال» 3. سومین قصیده مصنوع او در ستایش شاه اسماعیل بهادرخان (930-906) و به نام خردنامه و «میزان خرد» (912) تاریخ سرودن آن است، پنج قطعه و یک غزل و یک بیت از آن بیرون می‌آید، آغاز: «دیباچه قصیده مصنوع ثالث در مدح شاه اسمعیل، حمد و سپاس بی قیاس صانعی را که فهرست قصیده موجودات و دیباچه جریده کاینات ... هوای گلشن کویت نسیم باد بهار ×× گدای خرمن مویت شمیم مشک تتار»، انجام: «اهلی سخن اگر تمام است ×× از یمن دوازده امام است» 4. سحر حلال که در آن از شاه اسماعیل ستایش شده و اهلی در آن به روش کاتبی رفته و در دیباچه از او یاد کرده است (در تهران به سال 1316 به چاپ رسیده؛ نسخه‌های منزوی 138/2؛ مشار 938)، آغاز: «حمد و ثنای نامحدود و شکر نامعدود سزاوار صانعی است که بیک امر کن نسخه دو کون پرداخت ... چنین گوید غواص دریای سخن اهلی شیرازی ... و این نسخه موسوم گشت به «سحر حلال». ای همه عالم بر تو بی شکوه ×× شوکت خاک در تو بیش کوه / نام تو زان بر سردیوان بود ×× کآتش بال و پر دیوان بود»، انجام: «بر لب بحر از همه سو فارغم ×× رسته ام از ناوک سوفار غم / شرطه شد از همت محمود باد ×× آخر کار همه محمود باد» 5. شمع و پروانه سروده 894 (در شیراز به سال 1312 به چاپ رسیده است؛ نسخه‌های منزوی 184/2؛ مشار 1045)، آغاز: «بنام آنکه ما را از عنایت ×× دهد پروانه شمع هدایت / رگ جان را دهد چون شمع روشن ×× غذای زندگی از پهلوی تن»، انجام: «نشاط افزای بزم مقبلان کن ×× قبول خاطر روشن دلان کن». (دانش پژوه) [الذریعه 240/18؛ مشترک پاکستان 7/ 671-675 (7 نسخه) و 1614/8 و 2001/6-2002؛ نسخه‌های منزوی 3089/4، 2244/3 «دیوان اهلی» (32 نسخه)، همانجا 1847 «کلیات اهلی» (14 نسخه)؛ الذریعه 113/9 «دیوان اهلی»؛ اعلام 251/1 اهلی شیرازی؛ دنا ج5، ص 69-71]