دولت نامه

● دولت نامه / حیوان شناسی / فارسی dowlat-nāme تاریخ تألیف: 680ق کتابی است درباره گونه‌های پرندگان شکاری، و بیماری و درمان آنها که گویا به دستور سلطان فیروزشاه به سال 680ق نگارش یافته است. در مقدمه این کتاب از «رکن الدوله حافظ الملک» نام برده شده است. در مقدمه چنین آمده: «... علی الخصوص برای خاصان دین و سرداران ملت متین که ایشان رکن الدوله حافظ الملک اند جهت دفع وحشت ... لهذا چنین گویند که روزی شاهنشاه عالم پناه ... سلطان فیروزشاه بر بساط خورمی و مسند بی غمی نشسته بود تمام حکیمان آن مکان طلب فرموده امر کرد که معالجات طائران بال دار چنانچه از هر مرض و اموختن باشد و ادویه شاهین و لاچین و ادیوه شناختن نر و ماده چرخ و شقار و زود آموختن نیوخویی شکاری و بیماری و تندرستی و دلیری و بدلی و بر دست داشتن و آموختن و جوانس دادن هر یک که چه وقت و چه مقدار و چگونه باید داد و در گریز افکندن و از گریز برداشتن و دارو مجربات سنجیده و ازموده پسندیده نام بنام بطریق یادگاری نوشته یک به یک بر کتاب نگاه دارند تا شاگردان صادق الاعتقاد را من بعد در معالجت جانوران در هر باب مذکور بکار آید و دستورالعمل اوستادان خلف باشد بنابر امر مطاع هر یک اوستاذ تجربه خود در هر باب بر بیاض مسوده کرده تحفه گذرانیده پس منظور نظر کیمیا اثر گردیده فدوی را به تحویل مقرر فرموده این خادم اوستادان مجموعه دار به نوک مشکین شمامه منظور شاهانه در سنه ششصد و هشتاد هجری مرتب به پنجاه باب ساخته دولت نامه نام نهاده شد ...». فهرست ابواب: 1. در گشاده کردن باز و آموخته کردن طائران وجشی؛ 2. بازی که بد اجابت باشد شناختن و درست کردن آن؛ ... 10. در شناختن شقار و لاچین و چرخ و لکر؛ ... 16. جانوران که آب از دهن پرتابد و معالجه آن؛ ... 20. برای دور کردن تباهی و معالجه آن؛ ... 25. علاج سایر چاشنی؛ ... 29. برای نیک کردن تخمه و معالجه آن؛ ... 35. برای نیک کردن استخوان شکسته و معالجه آن؛ ... 40. جانوری بر دست قرار نگیرد و معالجه قرار گرفتن آن؛ ... 46. دانستن کلال چشم و سیاه چشم و یافتن ادویه موافق طبع آن؛ ... 50. جانوری که به دادن ادویه بیهوش شود، فرو کردن تأثیر آن و به حال آوردن. دو عنوان «دولت نامه» در پزشکی بدون نام مؤلف و فاقد آغاز و انجام در فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه رضا-رامپور (458/1) در هند و نسخه ای نیز از «دولت نامه» در جانوران پرنده و بیماری و درمان آنها، با مؤلف ناشناس و با آغاز متفاوت در 46 فصل در فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان (436/1) آمده است.