الدوائر و الدواليب

● الدوائر و الدواليب / هندسه / عربی ad-dawā'ir wa-d dawālīb هرقل یونانی herqel-e yūnānī این رساله در مورد چرخ چاه‌ها بررسی نموده و بر پایه‌های حرکت دورانی دایره‌های چوبی بنیان نهاده شده است. این مباحث در هشت صورت مطرح گردیده است. در خاتمه خواص دالیه (چرخ آبی که بدست کشند) و ساختمان پیچیده آن آمده که خوشبختانه تمام تصاویر اشکال (علی رغم کتابخانه ملی) در نسخه مرعشی موجود است که به طرز ماهرانه‌ای ترسیم گردیده است. آغاز: اذا اردنا أن نعمل دائرة تدور من ذاتها فيصعد الماء و يدير رحاً أو اثنين فانا نتخذ دايرة من أصلب ما يكون من الخشب قطرها خمسه اشبار و طول قطرها ثلثه أشبار ... انجام: و لو كنتم عشرة ألف رجل فاذا أردت ... فاعمدها معارضة خشب بحذاء الدايرة ثم أنزع الحديد بالمطارق ثم ... في المعارضة فانها تدور انشاءالله تعالى. [کتاب الفهرست لابن الندیم: 343]