دلیل السفرا

● دلیل السفرا = سفرنامه میرزا ابوالحسن خان شیرازی / سفرنامه / فارسی dalīl-os sofarā = safar-nāme-ye mīrzā ab-ol-hasan xān-e šīrāzī میرزا هادی شیرازی، ق13 قمری mīrzā hādī-ye šīrāzī (- 19c) میرزا ابوالحسن خان فرزند محمد علی خان شیرازی و همشیره زاده محمد ابراهیم اعتماد الدوله صدراعظم آقا محمد خان قاجار در ایام وزارت محمد ابراهیم حکومت دزفول و شوشتر و عربستان داشت و در دوره نکبت محمد ابراهیم خان به زندان افتاد و حتی به قتل تهدید شد ولی بعد عفو گردید. او پس از این ذلت به سفارت انگلیس می‌رود و ینگی دنیا را سیاحت می‌کند و از ینگی دنیا به بمبئی و بوشهر می‌آید و به خدمت فتحعلیشاه می‌رسد و کتاب حیرت‌نامه حاصل این سفر است در این اوقات جنگ‌های ایران و روس ختم می‌شود و شاه فردی را می‌خواهد که عالم به رموز سیاسی باشد تا در قره باغ با جنرال روس در باب مصالحه صحبت کند چون از میرزا ابوالحسن خان شایسته‌تر کسی را پیدا نمی‌کنند لذا او را به این مأموریت می‌فرستند. او در این سفر از عهده خدمت خوب برمی‌آید و چون به ایران برمی‌گردد شاه او را مورد عنایت قرار می‌دهد بعد از چندی مأمور می‌شود که با هدایای چندی به سفارت روس رود او قبل از این سفر به شیراز می‌رود یعنی زادگاه خود در آنجا با میرزا هادی شیرازی که از منشیان خالوی او در مأموریت کرمان بود آشنا می‌شود و او را همراه خود می‌گیرد و با خود به سفارت روسیه می‌برد و به او امر می‌کند که وقایع این سفر را از بدء حرکت تا ختم آن بنویسد میرزا هادی نیز از سه‌شنبه 25 جمادی الثانی 1229ق که سفر آغاز می‌شود حوادث را می‌نویسد تا پنج‌شنبه 9 ربیع الاول 1231ق که سفر ختم و حاصل آن این کتاب می‌گردد. آغاز: بسمله. آغاز کاری که بفرخی پذیرای انجام است ستایش پروردگاریست بی آغاز و انجام ... اما بعد بر دانشوران روزگار و جهان دیدگان تجربه کار مخفی و مستور نماناد که جناب سعادت ماب چاپ: محمد گلبن، تهران 1357 [فهرستواره منزوی 78/1]