آداب سنیه

● آداب سنیه / اخلاق / فارسی ādāb-e sanīyye حسینی خاتون آبادی، محمد صالح بن عبدالواسع، 1058 – 1126؟ ق hoseynī xātūn-ābādī, mohammad sāleh ebn-e ‘abd-ol-vāse‘ (1648-1714?) اهداء به: شاه سلطان حسین صفوی تألیف: دهه آخر رمضان 1126ق مؤلف این کتاب را پیرامون مسائل مربوط به بردگان (غلامان - کنیزان) طی سه «مقاله» نوشته و درباره هر یک از مطالب با استناد به روایات گسترده سخن گفته است. به شیوه پسندیده مؤلف که برای هر یک از تألیفات مستقل خود فهرس مفصلی ترتیب و در آغاز کتاب قرار می‌داده، این اثر نیز دارای فهرس مطالب است. این رساله مشتمل است بر سه مقاله: مقاله اول در 4 باب (در بیان کفاری که بنده کردن آنها حلال است و در تفصیل طوایف اسیران که در آن ازمنه اسیر می‌شدند و نیز احوال مادران بعضی از ائمه که از کنیزان بوده اند)، مقاله دوم در 7 باب (در مسائل مربوط به خرید و فروش غلامان و کنیزان، حقوق مولی بر ممالیک، احکام مقاربت مولی با کنیز و حقوق ممالیک بر مولی)، مقاله سوم در 12 باب (در بیان استحباب عتق و ازمنه وقوع عتق و احکام مختلف مربوط به عتق). در «ریحانه الادب» در ذیل نام ایشان اسمی از این کتاب نمی‌برد. آغاز: بسم ... الحمدلله مالک الرقاب، و محررها بفضله من ألیم العقاب. و الصلوة علی محمد و اهل بیته الأکارم الأخیار، الذین بولایتهم یحصل العتق من النار، و با طاعتهم یستحق الفوز فی دار القرار. و بعد؛ گوشه نشین زاویه عبودیت و بندگی و معتکف صومعه دعا گوئی، المذنب الخاطی محمد صالح بن عبدالواسع الحسینی جعلهما الله عتیق لطفه و رحمته و طلیق عفوه و مغفرته؛ اثر نگار صفحه ذکر مطلب، و چهره پرداز شاهد عرض مدعا می‌گردد که: چون حکمت عملی که معرفت آن و عمل نمودن بآن سرمایه فوز بسعادات جاودانی است، منقسم بسه فن است. فن اول علم تهذیب أخلاق که عبارتست از تصفیه باطن و معالجه نفس بتخلیه آن از صفات ذمیمه و تحلیه آن بأخلاق حمیده. و فن دویم علم تدبیر منزل است که عبارت از معرفت کیفیت سلوک اهل یک منزل و ساکنان یک خانه با یکدیگر است. و فن ثالث علم سیاست مدنیه است که علم سلوک با اهل بلاد و متوطنان مدینهاء شهرها از بندگان و عباد است. و همواره خاطر قدسی مظاهر شهنشاه گیتی ماه انجم سپاه ... الشاه سلطان حسین الصفوی الموسوی الحسینی. ... بترویج جمله معارف و علوم ... متعلق است ... و در این وقت، مراسم علم ثانی و فن باقی از آن فنون ثلثه را مکنون ضمیر منیر و الا ساخته، خاطر خورشید إعتلا بمعرفت تفصیلی آنها بنحوی که از اخبار و أحادیث ائمه أطهار علیهم الصلوات الملک الجبار و کلمات علمای أخیار رضوان الله علیهم معلوم و مستفاد میگردد؛ متعلق، و باینجهت این بنده البضاعة و فرو مایه عدیم الإستطاعة، بنگارش معظم مباحث آن که معرفت طریق سلوک با ممالک و عبید و إماء است، مأمور گردید. لهذا این بنده مطیع بتحریر این رساله شافیه پرداخت، و چون خواست که فائده آن أتم و أکمل و منفعت آن أعم و أشمل بوده باشد، ببعضی از تحقیقات و تدقیقات که مناسب این مقصد أقصى بود نیز إشاره نمود، و آنرا به «آداب سنیه» موسوم، و بر سه مقاله مرتب ساخت ... انجام: ختام: بدانکه أشهر میان علما آنست که مال إمام علیه السلام را در زمان غیبت واجبست که بفقرا و مساکین رسانند ... و بهر یک زیاده از قدر إحتیاج او ندهند ... باینجا ختم میکنم این رساله کثیر الفائده را، و قد وقع الإتمام فی لیالی العشر الآخر من شهر الله الأعظم شهر رمضان من شهور سنة عشرین و مائة بعد الألف، و الحمدلله أولاً و آخراً، و صلی الله علی محمد و آله الأقدسین. [فهرستواره منزوی 269/6 (1نسخه)]