دستور الادویة

● دستور الادویة / طب / فارسی dastūr-ol advīye رساله مختصر مفیدی است مرتب بر حروف تهجی در بیان ادویه مفرده و خصوصیات و صفات آنها و مبدلات مبتنی بر اقوال ابن ماسویه و ابن سرافیون و ابن سینا در قانون و علی بن عباس مجوسی در کامل الصناعه و ابوالفرج بن هندو در مفتاح الطب [هو الاستاذ ابوالفرج علی بن الحسین بن هندو، ترجمه احوال و مبلغی از اشعار او در این مآخذ موجود است. یتیمة الدهر (394: 3 ببعد) و ذیل آن موسوم به تتمة الیتیمة (134: 1-144) هر دو از ثعالبی نیشابوری، و تتمه صوان الحکمة (85-88) تألیف علی بن زید البیهقی معروف به ابن فندق که از مفتاح او نام برده و حکایتی نیز از آنجا نقل کرده است] و سید اسمعیل جرجانی (با جمله دعائیه رحمه الله) در ذخیره از مؤلفی که علی العجاله اطلاعی از احوال او به دست نیامد. در وریقه ای که ملصق به نسخه است (شناسنامه، اتیکت) لابد به تبع از کاتب نسخه کتاب را از تألیفات ابن جزله دانسته‌اند، ولی ناگفته پیداست که این مطلب به هیچ وجه مقرون به صواب نیست و قطعیت ندارد و با ملاحظه این مطلب که فوت ابن جزله به طبق قول ابن خلکان (261: 2) و ابن ابی اصیبعه (255: 1) در سنه 493 و مطابق با روایت مختصر الدول (ص 339) و اخبار الحکما (ص 239) در سنه 473 و از آن طرف فوت سید اسمعیل در سنه 531 بوده معلوم می‌شود که وفات ابن جزله بنا به قول دو مورخ مذکور 38 و به موجب این دو مأخذ اخیر 58 سال مقدم بر وفات جرجانی بوده است، بنابراین ابن جزله چگونه می‌تواند از جرجانی با جمله دعائیه رحمه الله یاد کند؟ پس بطلان این مطلب بدیهی است. [مخصوصاً که ابن جزله (یحیی بن عیسی) فارسی نمی‌دانسته است] و مؤلف کتاب شخص دیگری است که به‌موجب اقوال خود او در مواضیع مختلف آن (مثلاً ذیل الفاظ «کما» و «نلک» و «اذناب الخیل» و «جناطایانا» و «رازیانه» و «علیق» که در این اخیر می‌گوید: «و این خارها بزبان شروان یاد کرده شد» و نیز ذیل «تودری» که بالصراحه می‌گوید: «و آنچه در زمین شروان ما دیدیم برین صفت بود») بنا به اظهر وجوه و با قرب احتمالات از مردم شروان و بعد از آن یعنی به احتمال ضعیف‌تر از مردم باکویه (ذیل جزو العصافیر) یا شماخی (ذیل قثاء الحمار) و به هر حال علی الظاهر از مردم صفحات همان نواحی بوده است. [شاید مؤلف کتاب حبیش تفلیسی باشد ولی این مطلب فعلا فقط حدس است.] آغاز: بسمله حمد له اما بعد بباید دانست که چون ایزد تعالی عالم را بقدرت بیافرید بمیزان عقل و حکمت آفریده [فهرستواره منزوی 3450/5]