دستگاه دیوان

● دستگاه دیوان / حکومت و سیاست / فارسی dastgāh-e dīvan ملکم، 1249 - 1326 قمری malkam (1834 - 1908) تاریخ تألیف: بین سال‌های 1278 تا 1279ق رساله انتقادی از دستگاه دیوانی عهد ناصری که ملکم با نگارش آن خواسته شاه را به انجام اصلاحات برانگیزد. تاریخ نگارش آن باید بین سالهای 1278 تا 1279ق باشد. آغاز: ایران نظم ندارد. بتو چه؟ ترا از کجا باین شدت ناظم ایران قرار داده اند؟ پارسال دولت نمسه در وقت جنگ هفتصد هزار سرباز داشت ... انجام: بالله ممکن نیست. یا باید در همین دو سه سال خود را ازین عالم پست به بلندی فرنگستان برسانیم یااز حالا خود را غرق و مدفون سیل فرنگ بدانیم. [رقم:] و السلام بتاریخ روز دوشنبه 12 شهر شوال المکرم در جنرال قونسولگری تفلیس تحریر شد. 1289 چاپ: تهران، به کوشش استاد محیط طباطبائی، ضمن کلیات، صص 74-95، 1327ش؛ ایران، تهران، نشر نی، 1381، حجت الله اصیل، 1 [دنا 4/ 1176؛ فهرستواره منزوی 6/ 445]