احکام تجارت و مکاسب

● احکام تجارت و مکاسب = معاملات = متاجر = تجاریه / فقه / فارسی ahkām-e tejārat va makāseb = mo‘āmelāt = matājer = tojjārīye وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل، 1118 - 1205 قمری vahīd-e behbahānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad akmal (1707 - 1791) تاریخ تألیف: 1181ق رساله مختصری است در بیان انواع مکاسب و احکام فقهی آنها و آداب تجارت. چون مؤلف رساله‌ای فارسی در باب صلاة و صوم به نام «تحفة الحسینیه» نگاشته بود ولی در معاملات و خمس و زکات کتابی تألیف ننموده بودند، به درخواست بعضی از تجار و جوانان همدانی و نیز اصرار محمد مهدی بن محمد هادی این کتاب را تألیف نموده است. در ابتدا مقدمه‌ای از همین محمد مهدی بن محمد هادی مذکور آمده و سپس متن کتاب شروع می‌شود. رساله عملی فتوایی است مشتمل بر 22 «فصل» در بیان آداب و احکام تجارت و داد و ستد. این رساله دو تحریر دارد یکی به عربی و دیگری به فارسی. بر آن تعدادی از علماء شیعه نیز حاشیه فتوایی نگاشته‌اند از آنهاست: شیخ انصاری، مجدد شیرازی، میرزا حسین خلیلی طهرانی، شیخ محمد کاظم خراسانی، سیدمحمد کاظم یزدی، شیخ عبدالله مازندرانی، سیداسماعیل صدرعاملی، میرزا محمد تقی شیرازی و غیر اینها. فهرست برخی فصول آن چنین است: کسبهای خوب و کسب‌های بد؛ بیان مناهی در معامله؛ آداب تجارت؛ عقد بیع؛ مبایعه حیوانات؛ سلف؛ مرابحه؛ بیان خیارها؛ باقی احکام قبض؛ هبه و بخشیدن؛ رهن؛ ضامن شدن؛ احکام اجاره. آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلى الله علی محمد و آله الطاهرين ... اما بعد این رساله ایست در احکام تجارت و مکاسب حسب التماس برادران دینی که مراعات ایشان لازم بود حقیر محمد باقر بن محمد اکمل اصفهانی مشهور به بهبهانی تالیف نمود ... بدان ایدک الله که کسب معیشت هرگاه مدار و معاش نباشد از اوجب واجبات و اقرب قربات و بهتر طاعات و عباداتست انجام: مادامی که در دست او بعنوان غصب نباشد مثل اینکه بعد از مدت ندهد به صاحبش با طلب صاحب و خواستن او و السلام على من اتبع الهدى. چاپ: مشار فارسی 1/47 (5 چاپ)؛ ج1، ص48، بمبئی، سنگی، 1299ق.، وزیری، 142ص (ص1-142)؛ ایران، سنگی، بی ناشر، 1294ق.، خشتی، 191ص؛ ایران، بی ناشر، 1311ق.، 146ص، (ص2-147)؛ دارالخلافه طهران، 1310ق.، 173ص؛ 168ص (ص1-168)؛ 1301ق؛ 1300ق.، 133ص (ص1-133)؛ بدون تاریخ، 158ص؛ 1296ق.، 175ص؛ ایران، سنگی، 1298، خشتی [مشارفارسی 47/1؛ مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ص 393؛ فهرستواره منزوی 265/6 «آداب التجارة»]