خلل الصلاة

● خلل الصلاة = الخلل فی الصلوة = رسالة فی السهو و الشک فی الصلاة / فقه / عربی xilal-uṣ ṣalāt = al-xilal fī-ṣ ṣalāt = r.-un fī-s sahw wa-š-šak fī-ṣ ṣalāt محقق کرکی، علی بن حسین، 890 - 940 قمری mohaqqeq-e karakī, ‘alī ebn-e hoseyn (1486 - 1534) رساله فقهی و استدلالی کوتاهی است درباره خلل واقع در نماز که به درخواست کسی نگاشته است. درباره مؤلف این رساله اختلاف زیادی وجود دارد و بدین افراد نسبت داده شده است: 1. ابوالحسن بن حسن بن علی بن جعفر بن غسان خطی قطیفی. در صفحه عنوان نسخه ش 2147/15 کتابخانه ملک وی مؤلف کتاب دانسته شده است. آن نسخه در سه‌شنبه 12 رجب 908 ق کتابت شده و حواشی و دستخط حسین بن مفلح صیمری را دارد (رک: ملک، ج 5، ص 436-437؛ المحقق الطباطبائی فی ذکراه السنویة الاولی، ج 2، ص 891؛ مرعشی، ج 32، ص 738 و ج 34، ص 86-87 و 836)؛ 2. علی بن راشد قطیفی. بر مبنای یادداشت ظهر نسخه ش ض 15748 آستان قدس رضوی که در جمعه 17 ربیع الثانی 905 ق کتابت شده است (آستان قدس، ج 21، ص 817-818)؛ 3. محمد بن مکی عاملی، شهید اول (786ق) که مطمئناً از آن او نیست (رک: راهنمای فهرست مرعشی، ج 1، ص 26؛ الشهید الاول حیاته و آثاره، ص 285-287؛ مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ص 148)؛ 4. ابراهیم بن سلیمان قطیفی بحرانی (-950ق). در الذریعه (ج 12، ص 266) و بر مبنای آن در دیگر فهرستها و منابع (مانند مجلس، ج 16، ص 309-310، ش 5405/3؛ آستان قدس، ج 20، ص 240 و ج 21، ص 817-819؛ مؤید قم، ج 1، ص 397)؛ 5. در صفحه عنوان نسخه ش 7518/5 مدرسه سپهسالار از علامه حلی (-726ق) و در فهرست کتابخانه شخصی سعدی حیدری با تردید از علامه حلی یا محقق حلی که بی‌تردید هر دو نادرست است. (رک: سپهسالار، ج 4، ص 395؛ مجموعه مقالات کنگره کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی، ج 2، ص 745)؛ 5. علی بن حسین محقق کرکی (-940ق) که ضمن مجموعه رسائل او چاپ شده و در بیشتر فهرست‌ها تألیف او دانسته شده است. (رک: الذریعه، ج 7، ص 248. استاد عبدالحسین حائری هم در مجلس، ج 22، ص 158-159 با توجه به کتاب النجفیة فی سهو الصلوة الیومیة تألیف ابراهیم قطیفی و منقولاتش، رساله حاضر را از تألیفات کرکی دانسته است. همچنین رک: حياة المحقق الکرکی و آثاره، ج 2، ص 453-457 و ج 4، ص 299-340).(حکیم) به هر صورت انتساب این رساله مورد اختلاف بوده و به افراد گوناگونی نسبت داده شده گرچه قرائن انتساب آن به محقق کرکی بیش از دیگران است. جز این که در نوع توصیف مباحث آن نیز تفاوت دیده می‌شود گرچه در آغاز و انجام هماهنگی هست. بنابر این انتساب این رساله به محقق کرکی بر اساس ظن غالب ماست. در دو «قسم»: قسم 1. السهو، دارای چند «مطلب»: 1) المقدمات و هی خمس، 2) سببه، 3) احکامه و فیه مباحث؛ قسم 2. الشک، دارای چند «فصل»: 1) المقدمات، 2) السبب الموجب له و مسائله سبع، 2) الاحکام، دارای دو «بحث»: 1- کیفیة الاحتیاط، 2- اللواحق و فیه مسائل. آغاز: الحمدلله الذی فطر السموات و الارض فاستوتا و لو کان فیهما اله الا الله لفسدتا ... و بعد، فقد سألتنی أیها الأخ العزیز أعانک الله علی طاعته و هیأک لعبادته أن أورد لک باب الخلل الواقع فی الصلاة ... انجام: لانتقال الذمة بالاولى فی الاول فهذه ما حصر فی البحث فی هذه الحزازة ... العفو عما بغى به القلم، او زلت به القدم، انه ولی القدرة و مقیل العثرة. و الحمدلله رب العالمین چاپ: مشار عربی، ص338؛ ضمن رسائل محقق کرکی به چاپ رسیده؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1322ق، خشتی، 21ص (صص228-248) متن و هامش [فهرست آستان قدس 479/5 [در تعداد مؤلفات شیخ ابراهیم قطیفی معاصر محقق کرکی، رساله‌ای به نام «رسالة فی احکام الشکوک» ذکر شده. در جلد دوم فهرست آستانقدس، شماره 238 فقه خطی، عیناً همین رساله «خلل الصلوة» است که به نام شیخ ابراهیم قطیفی ضبط شده. برای استدراک یادآوری شد]؛ الذریعة 248/7؛ دنا 1002/4 (با انتساب به سه نفر)]