احسن التواریخ

● احسن التواریخ / تاریخ جهان / فارسی ahsan-ot-tavārīx روملو، حسن، 973 - 985 ؟ قمری romlū, hasan (1566 - 1578) تاریخی عمومی است شامل دوازده جلد و حاوی شرح وقایع و حوادث تاریخی نزدیک به هشتاد و پنج سال وقایع دوران صفویه بوده است که اکنون جلد دوازدهم آن در دسترس و مشتمل بر اخبار و حوادث و رویدادهای سلطنت شاه اسمعیل مرشد بزرگ شاه طهماسب اول تا جلوس سلطان محمد خدابنده صفوی است و در ضمن از وقایع و سوانح ممالک همجوار و همسایه کشور ایران که حاوی احوال و اوضاع از سلاطین رومیه و خوانین جغتای و خانان اوزبکیه می‌شود سخن رفته است. مؤلف در این نسخه تذکره‌ای از احوال و اسامی شعرا، علماء، وزراء و امرای معاصر از آغاز سال 900 تا 985ق که سال اتمام تألیف کتاب «احسن التواریخ» است آورده است. ضمناً شرح مختصری در ترجمه احوال و تعداد متوفیات همان زمان هم در این کتاب آمده است. آغاز: حمد و سپاس و شکر بیحد و قیاس سلطانی را سزاست که سرادقات عز و جلالش از سمت حدوث ... مبراست ... راقم این کلمات پریشان ومحرر این مقالات بیسامان حسننبیره امیر سلطان روملو که خود را خاک قدم اقدام مورخان میداند این جلد را نیز باسم شاهزاده جوانبخت. ..جالس مسند پادشاهی ... اسماعیل میرزا نوشته شده این جلد مشتمل ست بر اخبار و اثار جهانبانی و کشور ستانی ... شاه اسماعیل بهادر خان ... و ایضاً مشتمل ست بر وقایع زمان سلطنت ... شاه طهماسب ... و نیز محتوی است بر احوال سلاطین رومیه و خواتین جغتای و خاقان اوزبکیه و مشاهیر علماء و صدور ووزراء که معاصر ایشان بوده اند و بعد ازین آنچه مذکور خواهد شده مطلب از خاقان اسکندر شان حضرت شاه اسماعیل است و مقصود از شاه دین پناه شاه طهماسب ومراد از شاهزاده عالمیان اسماعیل میرزا انجام: (انجام چاپی) میرزا علی بیک پریشان و بدحال خود را بارض روم انداخت چاپ: کلکته، 1931م، سربی، رقعی، به تصحیح چارلس نرمن سیدن، 510+46ص؛ تهران، 1347ش، سربی، وزیری، شمس، 505+36ص، چاپ افست؛ تهران، 1349ش، سربی، رقعی، به تصحیح دکتر عبدالحسین نوائی، بنگاه [استوری 306/1-307؛ الذریعة 287/1؛ منزوی 4090/6؛ مشار فارسی 170/1؛ آربری 138؛ فهرستواره منزوی 562/1]