خلاصة المنهج

● خلاصة المنهج = خلاصة تفسير منهج الصادقين = خلاصة منهج الصادقين / تفسیر / فارسی xolāsat-ol manhaj = xolāsat-o tafsīr-e manhaj-os sādeqīn = xolāsat-o manhaj-os sādeqīn کاشانی، فتح الله بن شکرالله، - 988 قمری kāšānī, fath-ol-lāh ebn-e šokr-ol-lāh (- 1581) وابسته به: منهج الصادقين فى تفسير القرآن المبين و الزام المخالفین = تفسیر ملافتح الله؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (- 988) مؤلف، تفسیر مفصلی در پنج جلد به نام «منهج الصادقین فی الزام المخالفین» تألیف کرده بود، و چون دارای مباحث بسیار بود و بر گروهی مشکل می‌نمود، این خلاصه را از آن انتخاب نمود و اقتصار بر ترجمه قرآنی و گفت‌های مشهور مفسران و بیان معانی معتمد نزد شیعیان کرد و اسباب نزول و قصص پیامبران و فضایل سوره‌ها و آیه‌ها آن چه را که صحیح باشد با اختصار آورده و بیشتر به قرائت عاصم می‌پردازد و گاهی قرائت حفص را نیز نقل می‌کند و به مضمون احادیث و اخبار اکتفا کرده است. این تفسیر مزجی، با اختصارش دارای نکات مفیدی است. خلاصه را در دو جلد سامان داده است. قسمتی از مقدمه خلاصه المنهج چنین است: «و چون به تأیید ربانی و توفیق سبحانی تفسیر «منهج الصادقين في الزام المخالفین» که محتوی بر پنج مجلد است و مرتقى به دویست و هشتاد هزار بیت به ترتیبی کامل و تألیفی شامل سمت اختتام پذیرفت و به نظر کیمیا اثر بعضی از اخوان دینی حفظهم الله عن جميع الملاهي و المناهى رسیده عز قبول یافت و خاطر فاطر مألوف و جامع آن المفتقر الى غفران ربه اللطيف سبحانی یعنی ابن شکرالله فتح الله شریف کاشانی عفى الله عنهما و اوتی کتابهما بیمینهما رسید و چون تفسیر مذکور منطوی است بر حل لغات و تراکیب نحویه و اسرار و نکات عربیه مبتنی بر کثرة ادله و براهین در بطلان مذهب مخالفین و رفع شبهات معاندین و اثبات مذهب ائمه اثنی عشر و ذکر مذاهب علما و فقها در مسائل کلامیه و فروعیه دین مبین و بیان قصص مطوله و حکایات مفصله امم سابقین و بجهت این مطالعه آن بر برخی از اهل ایمان که به جهت شواغل و موانع روزگار از تحصیل علوم و آداب محروم مانده بودند متعسر بلکه متعذر بود و نیز بواسطه کثرة قصص و اخبار بعضی از مطالعه آن کلال می‌یافتند عنان توجه را به جانب انتخاب آن معطوف ساختند اختصار بر ترجمه قرآنی نموده و در این ترجمه که مسمی است بخلاصة المنهج بعد از مطالعه حذف و اضمار و بیان تخصیص و تعمیم و حقیقت و مجاز اقوال مشهوره مفسرین در معانی قرآن که معتمد باشد در مذهب امامیه سمت تحریر خواهد یافت و از اسباب قصص و نزول انبیا و فضل سوره و ثواب آیات بر وجهی که منقول است به اسانید صحیحه به طریق خیر الکلام ماقل مذکور خواهد گشت و از قراآة معتبره به رواية بكر از عاصم که در میان عجم شهرتی عظیم دارد اختصار خواهد رفت و به بعضی کلمات که حفص را با او طریق مخالفة و معنی کلام به سبب آن اختلاف تغییر می‌یابد اشارتی به او خواهد شد و پیش از شروع در مقصود مقدمه در سلک تحریر می‌آید که مشتمل باشد در بیان احادیث و اخباری که دلالت می‌کند بر ترغیب قراءة قرآن و دانستن معانی فرقان و چون ذکر احادیث مأثوره در این باب و ترجمه هر یک از آن سررشته کلام به طول می‌کشد از این جهت اکتفا به مضمون آن نموده می‌شود و از الفاظ احادیث که فارسی زبانان را از آن حظی نیست فرو گذاشته می‌رود و منه الاعانة و التوفيق و هو خير معين.» آغاز: بسمله. حمدی چون کلمات ربانی بی غایت شایسته لطیفی است ... آغاز جلد دوم: المجلد الثاني. سورة مريم عليها السلام، از ابی بن كعب روایتست که رسول صلى الله عليه و آله فرمود.؛ انجام: اول و آخر قرآن زچه با آمد و سین×× یعنی اندر ره دین رهبر تو قرآن بس. حسبنا الله و نعم و النصير و اليه المرجع و المصير. تمت خلاصة المنهج الصادقين ... بحرمة محمد و آل محمد. چاپ: مشار فارسی، ج 2، ص 1910-1911 (نشانی 5 چاپ)؛ ایران، سنگی، 1284ق، رحلی، 814ص؛ 1311ق [الذريعة 233/7؛ مشار فارسی 616؛ نسخه‌های منزوی 45/1: نشانی 43 نسخه؛ مشترک پاکستان 51/1: نشانی 14 نسخه؛ برگل 165/1 (65 نسخه)؛ کشف الحجب 208؛ ایضاح المکنون 437/1؛ دنا 976/4-985 (277 نسخه)]