خلاصه عباسی

● خلاصه عباسی / لغت / ترکی - فارسی xolāse-ye ‘abbāsī حکیم قبلی، محمد بن عبدالصبور، ق13 قمری hakīm-e qobbolī, mohammad ebn-e ‘abd-os-sabūr (- 19c) وابسته به: سنگلاخ؛ استرآبادی، محمد مهدی بن محمد نصیر (1180-1100) به دستور: عباس میرزا قاجار (-1245ق) کتاب سنگلاخ فرهنگ لغات ترکی (مغولی و جغتائی) به فارسی است که میرزا مهدی خان استر آبادی، منشی نادرشاه (قرن 12) آن را تألیف نموده است. نسخه حاضر گزیده‌ای از آن کتاب است که «محمد خوئی» طبیب خاص محمد شاه و ناصر الدین شاه قاجار و صاحب تألیفات بسیار، به امر نایب السلطنه، عباس میرزا و به نام ایشان گزیده ساخته و آن را خلاصه عباسی نامیده است. وی از شواهد و مشتقات سنگلاخ صرف نظر نموده، گرچه از لحاظ حجم یک دهم اصل کتاب نیز نمی‌باشد، لیکن خلاصه کننده مدعی است تمام لغات سنگلاخ را دربردارد و بخشی از مقدمه سنگلاخ را که در نحو و صرف زبان ترکی می‌باشد، آورده است. ترتیب لغات بدین گونه است که به ترتیب حروف تهجی و تقدیم مشتقات بر جوامد از الف تا یاء را بیان کرده، سپس برخی لغات فارسی را به صروت الفبایی آورده و ترجمه نموده، آنگاه در خاتمه اشعاری از «امیر علیشیر نوائی» آورده است، و دارای لغات مشکله است. (محمود مرعشی) آغاز: بسمله الحمدلله الذى جعل الناس شعوبا و قبائل لتعارفو ا ... اما بعد بر خاطر ملکوت ناظر بندگان سکندرشان انجام: ولی باد پالار غاسلفان کحیم ×× سقرلات و هارجان دووغان کحیم. چاپ: تبریز، 1345 ش [نسخه‌های منزوی 1982/3؛ دانشمندان آذربایجان 122، الذریعة: 229/7؛ المآثر و الآثار: 203؛ دنا 958/4 (14 نسخه)]